Muhammet Korhan | Derin ve Aktif Düşünmek Üzerine

Muhammet Korhan | Derin ve Aktif Düşünmek Üzerine

Muhammet Korhan “Derin ve Aktif Düşünmek Üzerine” adlı yazısıyla Edebiyat Daima’da

Muhammet Korhan | Derin ve Aktif Düşünmek Üzerine

   İnsan hayatı, düşünceler üzerine kuruludur. Düşünceler insanlara bilgilere sahip olmasını sağlar. İki tür bilgi olduğunu düşünüyorum: Öğrenme, araştırma veya gözlem yolu elde edilen, dışarıdan alınan bilgiler; beyin süzgecinden geçirildikten sonra sahip olunan bilgiler.

   İnsan, ufuklara daldığında beynine işlenmiş bilgiler rahatsızlık verir. Bu insanın +1’ e sahip olmasından kaynaklı bir durumdur. Bundan dolayı insan hareketsiz duramaz. Ancak şu da vardır, insan üç boyutludur derler, ikinci boyut nedir? Beşer sıfatı. Yer, içer, konuşur… Ama bilinçsizce. Bana göre üç boyuttan fazlasıdır, ama konumuz bu değil.

   Derin düşünmek cümlesi beşer sıfatından sonra başlar. Var olmaya çalışmak… Satre’ın ifadesiyle: “Varoluş özden önce gelir.” Bu cümleye ben de katılıyorum; ama Tanrı’yı inkâr etmeden. İnsana bir kimlik lazımdır. Kimliksiz bir tam şuurun mümkün olmayacağını düşünüyorum.

   İnsan basamak basamak olgunlaşma evresi yaşadığı için derin ve aktif düşünmenin yollarını tecrübe etmesi gerekir. Parçayı anlamak, bütünü anlamaktır.

   İnsan bir şeyi yaratır ama Yaratıcı’ ya özenerek yaratır. Yaratıcı’ dan bağımsız olamayan insan ve onun yaratıcılığına özenen yaratıcı özne, dünyada olmayanı yaratmak ister. Ali Şeriati’nin ifadesiyle: “Var olanla doymayan, varlığı “az” soğuk, çirkin, hatta Satre’ın ifadesiyle “aptal bulan”, varlığın anlam ve ruhtan yoksun olduğunu düşünen bir ruhun tecelli etmesi.” Bu hal, insanı derin düşünmeye sevk eder. Varlıktan (var olmamış varlık) ve hayattan rahatsızlık duyan insan yavaş yavaş derin düşünme mekanizmasına dâhil olur.

   Derin düşünmek bir idrak hâlidir. Bir idrak hâline geçmeye çalışmak vicdan sesidir. Aklın ve kalbin dengesini vicdanın içinde yer alan tanrısal bilgisi oluşturur. Vicdan aşamasına gelmek idrake ve bilgiye yöneltir, Hakikat’ e baktırır. Ama bilgi olmadan vicdan doğru değerlendirmeyi yapamaz. Nedir, bilgiye her zaman muhtaç kalır. Kişinin, doğru kararlar alabilmesi adına. Bilgi olmadan vicdan doğru değerlendirmeyi yapamayacağı için, derin düşünmenin bir tam idrak hâli olmadığını ve idrak hâlini aşıp bilgiye ulaşmaya çalıştığını da bizlere gösterir.  

   Daha açık bir ifadeyle: Hayatta birçoğumuz düşünürken, anlamaya çalışırken ya işlerimizden geri kalır, ya da yapmak istediklerimizden. Zaman kavramı ziyana uğrar. Bir iş esnasında, yapılması gereken işi yaparken derin düşünmeye dalıveririz. Sonra, daldığımız düşünceden dolayı yapılan işin yanlış yapıldığını fark ederiz ve derin düşünmeden kendimizi kurtarır ve silkelenip yapılan işi düzeltiriz. Derin düşünmenin etkisidir bu. Derin düşünmek, hayat ile olan bulanık ilişkiyi kurmaktan çok kurmama tarafındadır. Ruh ve madde dengesini bozar. Beşer sıfatından sıyrılma hâli olduğu için dengelerin bozulması tabiidir. Dengelerin bozulması harekete sebep olur… Denge bozulmadan doğru nasıl bulunabilir ki?

   Derin düşünmek bir idrak hâline geçmeye çalışmak demek olduğu için, dalgınlık başat bir özelliktir bu aşamada. Daha açık bir ifadeyle; derin düşünmek bir yatay eksenli şuurlanma hâlidir. Yatay eksenli şuur ‘tam şuur’ hâli değildir. Derin düşünmek, düşüncenin sesiyle buluşarak belirgin olmayan yanını temaşa edip, hoş görerek sadece hissedebilmektir.

   Derin ve aktif düşünmek eylemine nasıl geçeceğiz? Okuyarak. Okumak derken, hayatı okuyarak yahut başka şeyleri okuyarak. Kitap ise, derin ve aktif düşünmeye götüren en önemli etkendir. Çünkü kitapta insan, doğa ve kâinat sesi vardır…

   Hayatı okumak için parçayı anlamak gerekir. Parça nedir? Parça insandır. Parçayı anlamak bütünü anlamaya yol açar. Hangi insanı? Ergün Arıkdal, Sonsuzluk Yolcusu Evrensel Bilgi kitabında: “Kararlarımızı verirken dışarıdan gelen uyarılara değil de, insandan gelen uyarılara uygun davranmak çok ideal ve üstün bir durumdur.” Sartre ise: “Olmak istediğimiz kimseyi yaratırken herkesin nasıl olması gerektiğini de tasarlarız…” Nedir, kendimizi tanımak bütün insanları tanımak, bütün insanlardan sorumluyuz anlamı da çıkar.

   Bir idrak hâline geçmeye çalışmak vicdan sesidir. Bir tam idrak hâli vicdandan gelen bilgiye tahakküm etmek. Sadıklar Plânı kitabında: “Vicdani hareketle bilgili hareket birbirinin tamamlayıcısı olmakla birlikte, ikinci birincisinden daha yüksek bir durumdur. Vicdan şeklinde tezahür eden genel bir ruhi tesir, bireyin her şeyden önce idrakli olmasını sağlamak içindir. İdrak olayı ise bireyin bilgisini uygulama alanında eksiksiz kanıtlaması demektir. Ancak idrak edenler sorumluluk ve zorunluluk duyarlar.” şeklinde ifade etmiştir.

   Duygu ve vicdan arasında birçok kademe olduğu için bu aşamaya gelmek kişinin gayretine ve sabrına bağlıdır.

   Aktif düşünmek bir tam idrak hâli, yani dikey eksenli şuura yükselmek demektir. Aktif düşünmek düşüncenin (fikir) yüksek frekanslı sesini hissettikten sonra düşünmeye nüfuz ederek (tefekkür, harekete geçmek) bilgiyi tahakküm altına alıp, anlaşılmayan kaleleri yıkarak hâkim olmak, fethetmek; düşünce kafasının masaya yatırılarak kafayı delice delip ameliyat etmek demektir. Düşünmek üzerine kurulu bir beynin derin düşünmeyi her an hayat ile olan bulanık ilişkiyi bozmadan aktifleştirerek, yanlış yapmamızı engelleyen bir düşünmek mekanizmasıdır.

   Derin ve aktif düşünmek arasındaki farkı tekrarlarsak; derin düşünmek, bir idrak hâli olsa bile tam idrak hâli olmadığı için hayat ile olan bulanık ilişkiyi kurmakta zorlanır. Aktif düşünmek, bir tam idrak hâli olduğu için derinliğin zamanı alt üst eden hâlinden derinliği çok çabuk gösteren, bulduran, zamanı israf etmeyen bir düşünmek eylemidir. Derin düşünmek, bir kaç gözlü olmak demek iken, aktif düşünmek tabiri caizse bin gözlü olmak demektir.

   Toparlarsak; derin ve aktif düşünmek iki farklı kelimelerdir. Derin düşünmeye sahip olan biri kendini kurtarabilse bile, aynı çukura tekrar düşmektedir. Sınırları aşmakta zorlanır, tökezler.. Aktif düşünmeye sahip olan biri, aynı çukura tekrar düşmek istemez, mesafeye itina eder. Sınırları aşmak ister. Derin düşünmek insan olmaya çalışan birinin bir ruhi mekanizma olan vicdana geçmeye çalışması demek iken (bu aşamada da eserler verilebilir ama bilinçli ve bilinçsiz olmak arasında bir aşamadır)  aktif düşünmeye çalışan biri idrakten gelen bilgiye de vakıf olan ve o bilgiyi işleyebilen, bilinçli insanı kastetmiş oluyoruz.

   Derin ve aktif düşünmeye adım atmak için insanın sade düşünceler ve sade bir hayat yaşaması ve kendi içine bakması gerekir (insanları, hayatı tanımaya çalışarak, kendine bakması. İnsan tek başına tekamül edemez.) Bu aşamaları beşerden insan olmaya çalışan kim var ise aynısını ya da benzerini yaşamaktadırlar. Önemli olan derin düşünmelerde çok fazla kalmamak ve aktif düşünmeye yani tam idrak’ e ulaşmak ve bilgiye vakıf olup uyanmak, Hakikat’ e bakmak, bilgiyi aktifleştirerek düşünmeye, eyleme geçmek, evrensel bilgiye ulaşmak. Ve parçayı anlamak her zaman öncelik olmalı. Parçayı anlamak evrensel bilgiye ulaşmak demektir… Doğruluğa çıkanlardan olmak umuduyla..

Kaynakça

Jean-Paul Sartre; Varoluşçuluk. Çeviren; Asım Bezirci, Say Yayınları, Ankara, 1996.

Ali Şeriati; Sanat. Çevirenler: Ejder Okumuş Şamil, Öcal Said Okumuş, Şura Yayınları, İstanbul, 1997.

Ruhsal Tebliğler, Sadıklar Planı, Ruh ve Madde Yayınları, 2002.

4 comments
Edebiyat Daima
ADMINISTRATOR
PROFILE

Posts Carousel

Yorum Yap

Email adresiniz yayınlanmayacaktır.

4 Comments

  • Dilan Altınpınar
    18 Ocak 2021, 19:06

    Güzel ve akıcı bir yazı olmuş ve Ali Şeriati’den yararlanman yerinde olmuş.

    REPLY
  • Canan F. Çavdar
    18 Ocak 2021, 19:13

    Böyle güzel bir yazının okuyucuya ulaştırılması harika bir çalışma örneği. Yazıda belirtilen her bir ifade ayrı bir değer taşıyor. Özellikle de okumak/düşünmek/eyleme geçmek çizgisinde oluşturduğunuz akışlar çok harika. Ancak insan şunu da anlayabiliyor. Okumanın en güzel hali, bir insanın kalbini okumaktır. Düşünmenin en güzel dayanağı, düşmeye de yatkın olacağımızı anlayınca başlayacaktır. Eyleme geçmenin en iyi şekli, insanlık ile bütünleşince gelişecektir. Bunları daha iyi anlamak ve anlattığınız çizgiyi de dikkate almak umuduyla… Tekrardan teşekkürler. 🙂

    REPLY
  • Muhammet
    18 Ocak 2021, 21:12

    Teşekkür ederim yorumunuz için, Dilan hanım. Beğenmenize sevindim.. Ali Şeriati, evet başkadır 😊

    REPLY
  • Muhammet
    18 Ocak 2021, 21:30

    Değerli yorumunuz için teşekkür eder ve beğenmenize sevindim, Canan hanım.😊

    Bu yazıların devamı da gelecek, inşallah. Daha anlaşılır bir şekilde. Bu konuyu bu yazımda bir başlangıç olarak düşündüğüm için, şimdilik bununla yetinmek istedim. Devamını mutlaka yazmak istiyorum…

    İnsanlık’ta birleşmek dileğiyle…

    REPLY

Latest Posts

Top Authors

Most Commented

Featured Videos

Etiketler

abbas marufi abdullah çakır abdulmelekiyan acabay adıgüzel afili ceket ah kusan zaman ahmedidai ahmet doğru ahmet menteş ahmet sarı ak akdeniz akif akifdut akşam sayıklaması albertcamus Ali Necip Erdoğan alperbilgili anadan üryan bir yalnızlık anka kuşuna zümrüt Anlamayan BeniAdeme Gazel Anıl Cihan ardında yiten ben değilim Armağan Can arzu Arzu Alkan Ateş Arzu Tanrıverdi arzuözdemir aslan aslanoğlu Aslı Hilal Menteş ata atakaya aydın aydınakdeniz aygüner ayhan ayhan akdeniz ayten güler aytmatov ayçaerdura ayça erdura ayşenur kaya aydoğan ayşe şafak kanca aziz nayır açıkgöz aşk diye diye aşk hak aşk incinirse aşkmektubu aşk örtüyor gövdeni babek zamani bahaeddinözkişi bahar ayaklanmaları baltadergisi balçık baris barış barışerdoğan Barış Erdoğan barışmanço batı rüzgarları bayrıl bazı evlerin kış hali başağın diyalektiği başkalarını da düşün begüm şahbudak bekleyiş beni bir baharın göğsünde uyut ben olsaydım benzeşmek berna bernakarakaya beyazgemi beyzaege beyza yazıcıoğlu bijennecdi bir fincan kahvenin kahvenin çayın bardağın Birgül birgültemur Birgül Yangın Aslanoğlu birgülyangınaslanoğlu bir varlık masalı bir zamanlar bir çift yumru biter buralarda güneşin matemi bitişin mevsimleri Bit Pazarında Tarih Dersine Cevaben boyalı duvar bulutun gözyaşı burhan burhanaslan burhantuncay Burçin Laçin Altay buz çiçekleri büşra büşraünal camus canan çelik celladıma ceviri CeyCeyBey clemence damla nur akkirpi dağlardaki ter dedi-dedim defter deneme deniz denizkarakavalcı Deniz Kara Kavalcı dert dikimevi dervişzaim deryagündoğdu devrim horlu divan Dostoyevski doğa doğanay dulda dursunalisazkaya duvar Duyuru Duyurular Dönüşüm düğme ilikliği eda tosun Edebiyat Daima elem erk elif burcu özkan elifyavaş elimden tutabilse sesin ellerimde on dokuz yara elçin sevgi suçin emel Emel Bulut emel canpolat emel koşar emelkoşar emine gündüz menteş enver ercan enver sadri begit Enver Sadri Begit | İvo Bu Şairlik Telaşı Mı? eray sarıçam eraysarıçam ercan ercankesal ercanköksal ercan sağlam erdevir erdoğan Erguvan erguvan rengi yalanlar ergülen erhan erhankaraoğlan Erhan Çamurcu erkuttokman erkut tokman erman şahin ersin ersinkartal ersin kartal ersin taşdemir ertuğrul çoban erva erva zülal ünsal esingülez eskiliman esrakaraca esra karaca evde kalmış zencefil eylül eşyalar fahriayhan faikmuharrem farsca fateme mahmudi Fatmasümer ferfiçkin kayboldu feritsürmeli fermuar ferruhzâd feyz kariha fuat fuatoskay fulya eyilik fuzuli füruğ füruğferruhzâd galip Galip ÇAğ galipçağ gamzekoç gece fısıltısı gecenintılsımı gece rahminde cenin gerus gerus abdulmelekiyan gezi yazısı gittin bana giz Gökhan Yılmaz gölgemdeki ağrılar gönül gönülyonar gösteri toplumu gözlerin afrika Gülden Çevik gülle güllüce gülsoy gülözen gülşah gülşahak gülşen gün bozumu Güngör gürhangürses güven güven adıgüzel güvenadıgüzel güven fatsa güvenini kırdım bir kere güzel yazı defteri güğüm Haber Haberler Hakan Sarıpolat Hakan Temiz Hakan Uslu hale alkay halil cengiz halil ibrahim emecen hande handeiçeliadabay hasan ali toptaş hasan temiz hasrettir azerbaycan hasta hatice hatice kübra öktem haticetarkandoğanay Hatice Tarkan Doğanay Hatice Yıldırım haticeyıldırım hayalet orkide haydar haydar ergülen heba herşeyibitirmeyidüşünüyorum hilal fırat hiç ihtimal Hûşeng İbtihac hüseyin hüseyin aygüner hüseyin sönmezler hırsız Iainreid ihtiyar banklar ihtiyardünya ilhan kemal ilyas alevi inceleme insan insannedir? intihar ilanları ismail ismailkılınç iz içeli jose saramago Kafka kalabalıkyalnızlıklar kalender kara kalkan kamyon kara karabürk karakaya karakoyun karanlığa tapanlar karaoğlan kartal karınca incitmez altur balyanın tuhaf intikam planı kavalcı kavşakta çevirme var kaya Kazuo Ishiguro kederbuselik kehribar kelebek ve kukla Kemal Özer Şiir Ödülü kimsesizliğe kiralık ışık hikayesi Kitap Kitaplık kitaplıktan Kitaplık Önü Klaros Yayınları kleopatra knut odegard kol düğmeleri korona koyu sersemlik kozan koşar kravat kronik satırlar kum kumdan keder kusey tangüler köpek kalbi köpeğin olayım hayat kürşat kürşatyozcu Küçürek Öykü kılınç kırmızı şiir kırıkyazıistasyonu kırık yazı istasyonu kısakürek kız kulesi boğaz ve aşk kızıltoprak kızılırmak Lale laleşeydagülsoy lale şeyda gülsoy latice bir mektup yaz bu gece leyla lord alfrad tennyson Louise Glück madak mahmud derviş mahrumiyet makyaj marazlı tren marktwain masal masiva mavi dünyanın insanları mayo mayıs mağara mehmet mehmet açıkgöz mehmetberkyaltırık mehmetyıldız mehmet yıldız mehmet çağan azizoğlu mehtapnas mektup melek melekler intihar etti melektemur merhametsizmerhamet merveyıldız meryem akyıldız metinsavaş meviza mevlüt şener mevsim etkisinden arındırılmış insan manzaraları Mihail Bulgakov muhamedburaktunay muhameterdevir muhammed münzevi muhammet Muhammet Erdevir muhammeterdevir muhsin hafız çakıroğlu murat muratalan murat erdi salık muratgöğekin Murathan Mungan murat serdar çakıroğlu Murat Soyak mustafa ersin taşdemir mustafaeverdi Mustafa Soyuer mustafa torun müjgan münevversaral Naile Dire n apartmanı nar Nasrin Zabeti Miandoab Ncip Fazıl necatibey nehirlerim uzağa nesrin Nesrin Çoruh nesrinçoruh nilgün marmara nisa nisaeser Nisa Eser nisaleyla nota notaya nuritarkan okan alay okanlay olanlar olga tokarczuk orhantepebaş oskay osman osmanyücel ozanöztepe Oğuz Ertürk pekmez PerverNakçi Peyami Safa prelüt qadiri radikal şıkların sayımı rahmikızıltoprak rana Recep Kayalı Reşit reşitgüngörkalkan Romen Edebiyatı röportaj rüzgarın yolculuğu rıdvan yıldız sabah yağmuru sacettin ince saklambaç salıncak sama sama qadiri saniye Saniye Kısakürek saniyekısakürek sarmaşık sağlam seheraçıkgöz seher yerlikaya selcan ece selinöyküata semanur semanurulu semra orhan şirip seni seviyorum Serap Yalçın Pamuk serbülent kaya serdar servan erdinç ses seval seval karakoyun sevda sevdamın şehri sevdasezergülle Sevda Sezer Gülle Sevinç Çokum Seydali Önal seyit mehdi musevi sezer sibel sibelmayo siir sinema Sipariş sokakta sorgu sorgu (I) sorgu (II) Suat Derviş suna suna kızılırmak sungurlar suzan yörük sylvia sönmezler söylemek mümkün söylence söyleşi söyleşi ve soruşturmalar süheyla poyraz sızı Tahsin Yücel Tamer Sağcan taner sezgin Tanpınar tanık tarkan tatlı bir telaş tekerleme temur thomas hardy tilki öpüşmesi topraktan öte tubagevrek tuncer turgay tuğba Tuğba Keskin tuğbaönce tuğçe tuğçekozan türk zerrintürk ulu umut bazen uğrar evimize uykular gazeli uzunca şiir uğur uğurkarabürk Uğur Karabürk vahap eren vakitlerden körpencere veda vuslat w.bahadır w.bahadırbayrıl Where Is/Where Are Denklemi yabancı yakamoz yalnızlar rıhtımı Yalnızız yangın yaren eryıldız yasin yasinkum Yayın İlkelerimiz yaz ve gül yiğit ergün yok yolcu yonar YouTube yozcu yunan suları yunus Yunus Çinçin yunusçinçin Yusuf Araf yusuf aydın yuva yörük yücel yürekincisi yıldırım yıldız zamanla/ma zambak ve köpük zeliha aypek zemir zerrin zeynep zeynepkasap zeyneppınarbaşı zeyneprana zeynep yeşilbaş yardımcı zeynep yolcu zeynepyolcu zifiri karanlık zübeyde zübeydegüllüce zülal Çile Çok Yapraklı İlişkiler çakıroğlu çağ çevrobil çinçin çirkin filler çoklu yüz döngüsü çoruh ölüm sebebi ölüm ve kuşlar önce öykü özdemir özkan özkan kaya özlemek dündendir ünal ünsal ürperti İbrahim Halil Çelik İmtihan İnceleme İsmail Kılınç İthaki ıd est ıp labirenti ıslık kesiği ışık ışıklı pencere ışıksungurlar ışıl ışılmadakkaya Şener Öktem şarkı şehrazat şener beyter şenol alçınkaya şeyda şiir şiire dönüşen anne şiirülke şir şirin söz