Galip Çağ | Pandemik Karamsarlık, Vivarium ve Döngüsel Yaşam

Galip Çağ | Pandemik Karamsarlık, Vivarium ve Döngüsel Yaşam

Galip Çağ “Pandemik Karamsarlık, Vivarium ve Döngüsel Yaşam” adlı yazısıyla Edebiyat Daima’da

Galip Çağ | Pandemik Karamsarlık, Vivarium ve Döngüsel Yaşam

Okuduğumuz disoptik ve alegorik metinlerin korkutucu havası, izlediğimiz bu türe dair filmlerin karamsar ve kasvetli hali, kıyamet öngörüleri yaşadığımız pandemik sürece gelene dek, kimseye, ürküttüğü kadar inandırıcı gelmedi. Yüzleşmek de bir o kadar zor. Şimdilerde değişen alışkanlıklar ve içe kapanan yaşam şekillerimizle, tekdüzelik sarmalından çıkıp daha yavaş ve daha iç içe bir hayata alışmaya gayret ediyoruz. Bir açıdan bakıldığında şehrin/yaşamın uyuşturan simülasyonundan doğal bir afet ile kurtulma şansı gibi de duruyor bu durum. Elbette optimist değilim bu konuda ama beklenildiği kadar da pesimist de hiç. 

Değişen alışkanlıklarımız kadar, aksattığımız ve imhal ettiğimiz rafine zevkler de yeniden aklımıza geliyor bu dönemde. Okunmayı bekleyen kitaplar, dinlemeyi bekleyen albümler ve izlenmeyi bekleyen filmler. Misal bu satırların yazarının ertelediği o kadar çok film varmış ki şu ara izledikçe “ah vah” etmekten kendini alamıyor. Vivarium en yakın pişmanlıklardan biri örneğin.

Türü için bilim kurgu, distopya, korku ya da daha başka bir şeyler demek mümkünse de ben bu tür filmleri Kuzey Avrupa sineması şeklinde türlendiriyorum. Soğuk, ağır, kasvetli, sisli, az renkli vb. Bunlar da türün içeriğini oluşturuyor benim için.

Film 2019 yılında 72. Cannes Film Festivali’nde ilk gösterimini yaptığında bu tarz filmlere verilen tepki ile karşılaştı. Ödül de aldı elbette. Sonra bu film kesin iyi ama ben anlayamadım diyerek yorumlarını fellik fellik okuyan bir kitlenin ancak izleyip okuduktan sonra verdikleri hükümlerle tanındı. Alegorik, alt metinli, kesin başka bir şey anlatıyor hissine kendini yaslatan ve çok karamsar bir film Vivarium. Ben bu hisse en son Darren Aronofsky’nin yönettiği ve senaristliğini yaptığı, başrollerinde Jennifer Lawrence ve Javier Bardem’in yer aldığı Mother (2017) filminde düşmüş, üzerine yazılan birçok değerlendirme ve eleştiriyi okuduktan sonra kendi kendime bir “haaaa!” çekmiştim. Vivarium da tam böyle bir son bıraktı bende. Elbette pandeminin sembol filmi Platform’u da bu listeye ekleyelim.

Neyse Vivarium’a dönüyorum.

Filmin isminden başlarsak daha ilk sahnede ismini açıklıyor aslında. Yuva imgesi, kuşlar. Vivarium da zaten hayvan veya bitkilerin yetiştirildiği park veya akvaryum gibi yerlere için kullanılıyor. Bir anlamda suni doğal alan. Gözlem merkezi olarak belirlenen ve oluşturulan ortam. Bu hemen başında filme dair bir ipucu da olsa film bitmeden bunu anlamak zor oluyor. Spoiler vermemek adına ben de ayrıntı vermeyeceğim.

Film ikisi ana olmak üzere 3-4 karakterin nadiren bir araya geldiği, stüdyo olduğu çok belli bir tek tip kadraj önünde geçiyor. Oldukça ağır ve kasvetli ortamda sizi geren şey aslında filmin kahramanlarını da geriyor. Zira izleyenler gibi kahramanları da başlarına gelene bir türlü anlam veremiyor. Ve bu anlamsızlığın tekdüzeleştiği noktada da gerilmek kaçınılmaz oluyor elbette.

Sadece yeni bir ev ve yaşam alanı isteyen bunun içinde muhtemelen uzun vadeli bir kredi macerası ile gönüllü köleliğe razı banliyö insanlarının oldukça “darlayıcı” serüveni asla tahmin edilemeyecek bir sona, daha doğrusu bir noktaya varıyor. Kafada bir sürü soru ve bence Jesse Eisenberg’e büyük bir hayranlık duygusu ile ayrılıyorsunuz ekran karşısından. Bu kadar az metinli bir filmde vücut dili ile bunca şeyi anlatmak ve gerilimi yansıtmak –bence Eisenberg de gerilmiştir- büyük marifet. Bazı filmler bunun için bile izlenir ki bence bir tiyatro oyunu olarak da muhakkak sahnelenmeli Vivarium.

Son yıllarda reklam filmleri yönetmenliğinde sinemaya geçen yönetmenler sektöre büyük bir hava getirdiler. İspanyol sinemasının korku/gerilim filmlerini bu manada hatırlamakta fayda var. Lorcan Finnegan da bundan sonra adını sık sık hatırlatacak gibi duruyor bence. 2016’daki Without Name girişi de zaten buna işaret ediyordu.

Aslına bakılırsa filmin yavaş ve sündürülmüş hissi veren atmosferini görünce çok daha kısaltılabilir diye düşünüyor izleyici, ben de dâhil. Sonra öğreniyoruz ki Finnegan zaten bu filmi daha önce çektiği bir kısa film olan Foxes’den genişletmiş. Bir reklam filmi yönetmeni için de gayet doğal. Bazen yarım dakikalık bir izlekten muazzam mesajlar yaratma derdi 100 dakikalık bir filimde çok daha özgür bir hamleye dönüşebiliyor ki böyle olunca reklam filmi yönetmenliğinde uzun metraja geçmek harika işler doğurabiliyor. Finnegan bunu başarmış.

Son olarak Vivarium, popcorn sinemadan hoşlanan, çabuk sıkılan, tüketici arkadaş tipi için uygun değil gibi. O yüzden sinirinizi filmden daha çok bozacak bir arkadaşla izlemenizi tavsiye etmem bu şaheseri. Kaldı ki böyle bir filmin her saniyesini izaha kalkışmak da yeteri kadar yorucu olacaktır.

Vivarium iyi bir disoptik kitap okumak kadar düşündüren bir modernite eleştirisi, deneysel sinemaya güçlü bir örnek. Bu manada pandemik şartlara da çok uygun. İyi bir zaman ve arkadaşla keyifli bir deneyim olacağına da şüphe yok. Şimdiden iyi seyirler…

Ankara, 20.12.2020, 02.00

Edebiyat Daima
ADMINISTRATOR
PROFILE

Posts Carousel

Yorum Yap

Email adresiniz yayınlanmayacaktır.

Latest Posts

Top Authors

Most Commented

Featured Videos

Etiketler

abbas marufi abdullah çakır abdulmelekiyan acabay adıgüzel afili ceket ah kusan zaman ahmedidai ahmet doğru ahmet menteş ahmet sarı ak akdeniz akif akifdut akşam sayıklaması albertcamus Ali Lidar Ali Necip Erdoğan alperbilgili anadan üryan bir yalnızlık anka kuşuna zümrüt Anlamayan BeniAdeme Gazel Anıl Cihan ardında yiten ben değilim Armağan Can arzu Arzu Alkan Ateş Arzu Tanrıverdi arzuözdemir aslan aslanoğlu Aslı Hilal Menteş ata atakaya aydın aydınakdeniz aygüner ayhan ayhan akdeniz ayten güler aytmatov ayçaerdura ayça erdura ayşenur kaya aydoğan ayşe şafak kanca aziz nayır açıkgöz aşk diye diye aşk hak aşk incinirse aşkmektubu aşk örtüyor gövdeni babek zamani bahaeddinözkişi bahar ayaklanmaları baltadergisi balçık baris barış barışerdoğan Barış Erdoğan barışmanço batı rüzgarları bayrıl bazı evlerin kış hali başağın diyalektiği başkalarını da düşün begüm şahbudak bekleyiş beni bir baharın göğsünde uyut ben olsaydım benzeşmek berna bernakarakaya beyazgemi beyzaege beyza yazıcıoğlu bijennecdi bir fincan kahvenin kahvenin çayın bardağın Birgül birgültemur Birgül Yangın Aslanoğlu birgülyangınaslanoğlu bir varlık masalı bir zamanlar bir çift yumru biter buralarda güneşin matemi bitişin mevsimleri Bit Pazarında Tarih Dersine Cevaben boyalı duvar Buket Uçar bulutun gözyaşı burak çelik burhan burhanaslan burhantuncay Burçin Laçin Altay buz çiçekleri büşra büşraünal camus canan çelik celladıma ceviri CeyCeyBey clemence damla nur akkirpi dağlardaki ter dedi-dedim defter deneme deniz denizkarakavalcı Deniz Kara Kavalcı dert dikimevi dervişzaim deryagündoğdu devrim horlu divan Dostoyevski doğa doğanay dulda dursunalisazkaya duvar Duyuru Duyurular Dönüşüm düğme ilikliği eda tosun Edebiyat Daima elem erk elif burcu özkan elifyavaş elimden tutabilse sesin ellerimde on dokuz yara elçin sevgi suçin emel Emel Bulut emel canpolat emelkoşar emel koşar emine gündüz menteş enver ercan enver sadri begit Enver Sadri Begit | İvo Bu Şairlik Telaşı Mı? eraysarıçam eray sarıçam ercan ercankesal ercanköksal ercan sağlam erdevir erdoğan Erguvan erguvan rengi yalanlar ergülen erhan erhankaraoğlan Erhan Çamurcu erkut tokman erkuttokman erman şahin ersin ersin kartal ersinkartal ersin taşdemir ertuğrul çoban erva erva zülal ünsal esingülez eskiliman esrakaraca esra karaca Ethem Baran evde kalmış zencefil eylül eşyalar fahriayhan faikmuharrem farsca fateme mahmudi Fatma Sümer Fatmasümer ferfiçkin kayboldu feritsürmeli fermuar ferruhzâd feyz kariha fuat fuatoskay fulya eyilik fuzuli füruğ füruğferruhzâd galip Galip ÇAğ galipçağ gamzekoç Gazel Yiğit gece fısıltısı gecenintılsımı gece rahminde cenin gerus gerus abdulmelekiyan gezi yazısı gittin bana giz Gökhan Yılmaz gölgemdeki ağrılar gönül gönülyonar gösteri toplumu gözlerin afrika Gülden Çevik Gülhan Tuba Çelik gülle güllüce gülsoy gülözen gülşah gülşahak gülşen gün bozumu Güngör gürhangürses güven güvenadıgüzel güven adıgüzel güven fatsa güvenini kırdım bir kere güzel yazı defteri güğüm Haber Haberler Hakan Sarıpolat Hakan Temiz Hakan Uslu hale alkay halil cengiz halil ibrahim emecen hande handeiçeliadabay hasan ali toptaş hasan temiz hasrettir azerbaycan hasta hatice hatice kübra öktem Hatice Tarkan Doğanay haticetarkandoğanay haticeyıldırım Hatice Yıldırım hayalet orkide haydar haydar ergülen heba herşeyibitirmeyidüşünüyorum hilal fırat hiç ihtimal Hûşeng İbtihac hüseyin hüseyin aygüner hüseyin sönmezler hırsız Iainreid ihtiyar banklar ihtiyardünya ilhan kemal ilyas alevi inceleme insan insannedir? intihar ilanları ismail ismailkılınç iz içeli jose saramago Kafka kalabalıkyalnızlıklar kalender kara kalkan kamyon kara karabürk karakaya karakoyun karanlığa tapanlar karaoğlan kartal karınca incitmez altur balyanın tuhaf intikam planı kavalcı kavşakta çevirme var kaya Kazuo Ishiguro kederbuselik kehribar kelebek ve kukla Kemal Özer Şiir Ödülü kimsesizliğe kiralık ışık hikayesi Kitap Kitaplık kitaplıktan Kitaplık Önü Klaros Yayınları kleopatra knut odegard kol düğmeleri korona koyu sersemlik kozan koşar kravat kronik satırlar kum kumdan keder kusey tangüler köpek kalbi köpeğin olayım hayat kürşat kürşatyozcu Küçürek Öykü kılınç kırmızı şiir kırık yazı istasyonu kırıkyazıistasyonu kısakürek kız kulesi boğaz ve aşk kızıltoprak kızılırmak Lale laleşeydagülsoy lale şeyda gülsoy latice bir mektup yaz bu gece leyla lord alfrad tennyson Louise Glück madak mahmud derviş mahrumiyet makyaj marazlı tren marktwain masal masiva mavi dünyanın insanları mayo mayıs mağara mehmet mehmet açıkgöz mehmetberkyaltırık mehmet yıldız mehmetyıldız mehmet çağan azizoğlu mehtapnas mektup melek melekler intihar etti melektemur merhametsizmerhamet merveyıldız meryem akyıldız metinsavaş meviza mevlüt şener mevsim etkisinden arındırılmış insan manzaraları Mihail Bulgakov muhamedburaktunay muhameterdevir muhammed münzevi muhammet Muhammet Erdevir muhammeterdevir muhsin hafız çakıroğlu murat muratalan murat erdi salık muratgöğekin Murathan Mungan murat serdar çakıroğlu Murat Soyak mustafa ersin taşdemir mustafaeverdi Mustafa Soyuer mustafa torun Mustafa Çiftçi müjgan münevversaral Naile Dire n apartmanı nar Nasrin Zabeti Miandoab Ncip Fazıl necatibey nehirlerim uzağa nesrin Nesrin Çoruh nesrinçoruh nilgün marmara nisa Nisa Eser nisaeser nisaleyla nota notaya nuritarkan okan alay okanlay olanlar olga tokarczuk orhantepebaş oskay osman osmanyücel ozanöztepe Oğuz Ertürk pekmez PerverNakçi Peyami Safa prelüt qadiri radikal şıkların sayımı rahmikızıltoprak rana Recep Kayalı Reşit reşitgüngörkalkan Romen Edebiyatı röportaj rüzgarın yolculuğu rıdvan yıldız sabah yağmuru sacettin ince saklambaç salıncak sama sama qadiri saniye Saniye Kısakürek saniyekısakürek sarmaşık sağlam seheraçıkgöz seher yerlikaya selcan ece Selcen Ece selinöyküata semanur semanurulu semra orhan şirip seni seviyorum Serap Yalçın Pamuk serbülent kaya serdar servan erdinç ses seval seval karakoyun sevda sevdamın şehri sevdasezergülle Sevda Sezer Gülle Sevinç Çokum Seydali Önal seyit mehdi musevi sezer sibel sibelmayo siir sinema Sipariş sokakta sorgu sorgu (I) sorgu (II) Suat Derviş suna suna kızılırmak sungurlar suzan yörük sylvia sönmezler söylemek mümkün söylence söyleşi söyleşi ve soruşturmalar süheyla poyraz Sündüs Arslan Akça Sıddıka Zeynep Bozkuş sızı Tahsin Yücel Tamer Sağcan taner sezgin Tanpınar tanık tarkan tatlı bir telaş tekerleme temur thomas hardy tilki öpüşmesi topraktan öte tubagevrek tuncer turgay tuğba Tuğba Keskin tuğbaönce tuğçe tuğçekozan türk zerrintürk ulu umut bazen uğrar evimize uykular gazeli uzunca şiir uğur uğurkarabürk Uğur Karabürk vahap eren vakitlerden körpencere veda vuslat w.bahadır w.bahadırbayrıl Where Is/Where Are Denklemi yabancı yakamoz yalnızlar rıhtımı Yalnızız yangın yaren eryıldız yasin yasinkum Yayın İlkelerimiz yaz ve gül yiğit ergün yok yolcu yonar YouTube yozcu yunan suları yunus Yunus Çinçin yunusçinçin Yusuf Araf yusuf aydın yuva yörük yücel yürekincisi yıldırım yıldız zamanla/ma zambak ve köpük zeliha aypek zemir zerrin zeynep zeynepkasap zeyneppınarbaşı zeyneprana zeynep yeşilbaş yardımcı zeynepyolcu zeynep yolcu zifiri karanlık zübeyde zübeydegüllüce zülal Çile Çok Yapraklı İlişkiler Öykü çakıroğlu çağ çeviri çeviri şiir çevrobil çinçin çirkin filler çoklu yüz döngüsü çoruh ölüm sebebi ölüm ve kuşlar önce öykü özdemir özkan özkan kaya özlemek dündendir ünal ünsal ürperti İbrahim Halil Çelik İmtihan İnceleme İsmail Kılınç İthaki ıd est ıp labirenti ıslık kesiği ışık ışıklı pencere ışıksungurlar ışıl ışılmadakkaya Şener Öktem Şiir şarkı şehrazat şener beyter şenol alçınkaya şeyda şiir şiire dönüşen anne şiirülke şir şirin söz