Zeynep Rana | Okuyan Beyin

Zeynep Rana | Okuyan Beyin

Zeynep Rana “Okuyan Deyin” adlı denemesiyle Edebiyat Daima’da.

Zeynep Rana | Okuyan Beyin

Howard Engel, birçok polisiye roman sahibi Kanadalı ünlü bir yazar. Okuma alışkanlığı bağımlılığa dönüştüğünde henüz çocuktu.

31 Temmuz 2001 günü Howard Engel için oldukça sıradan başladı. Sabah erken saatte uyandı, üzerini değişti, kahvaltısını yaptı. Her gün kapısına gelen gazeteyi aldı ve ilk sayfaya göz atmaya başladı. Fakat gazete her gün okuduğu dille yazılmamış, daha evvel hiç bilmediği bazı karakterlerin birleşiminden oluşan bir dille yazılmış gibiydi. Sayfa düzeni, resimler, sütunlar her şey normaldi. Arkadaşlarının kendisine şaka yapmış olacağını düşündü. Kahvesini yudumlarken kütüphanesine doğru yürüdü. Daha evvel defalarca göz attığı bir kitabı eline aldı. Kitap İngilizce değildi. Yine o bilmediği garip harflerle yazılmıştı. Durumun bir şakadan ibaret olmadığını anladı. Oğlunu uyandırdı. Alelacele hastaneye gittiler. Uykuda felç geçirmiş olabileceğini düşünüyordu. Howard kendisinde bulunan okuma sevgisini bağımlılık olarak tanımlıyordu. Diğer günlerden biri gibi uyandığı bir sabah harflerin bilmediği şekillere dönüşmüş olması Howard için kabullenmesi kolay bir durum değildi.

Hastaneye vardıklarında tabeladaki karakterlerin de bilmediği alfabenin garip şekilleri olduğunu fark etti. Oysa tabelada yazan ‘Acil’ idi. Howard dışında herkes tabelayı okuyabiliyordu. Bir kısım testler uygulandı ve tahmini doğrulandı. Uykusunda kısmi felç geçirmişti. Beynin sol tarafında küçük bir alan bu felç neticesinde zarar görmüştü. Bunun dışında bazı gariplikler de vardı.  Oğlunu tanımakta zorluk çekmiş, evinin adresini hatırlayamamıştı. Bazı cisimleri adlandıramıyordu. Fakat kokusunu aldığı şeyleri tanıyor ve isimlendiriyordu.

Howard Engel okuma yetisini yitirmiş olmasına rağmen yazma yetisini kaybetmemişti. Hastanede hemşire yanına gelip eline kâğıt kalem verdiğinde şaşırmıştı. Kâğıda bir şeyler yazması söylendiğinde okuma işlevini kaybettiği için yazmayı da unutmuş olacağını düşünüyordu. Kâğıda ismini yazdığında çok rahat ve akıcı yazabildiğini gördü. Başka şeylerde yazdı. Yazdıklarını hemşire okuyabiliyordu. Kendisi baktığında yine o garip alfabeyi gördü. Geçirdiği bu kısmi felç beyinde ‘harf kutusu’ denilen küçük alana zarar vermişti.

H. Engel’in ansızın yaşadığı bu olay nadir rastlanır bir durum olmakla beraber beyin fonksiyonları üzerinde birçok araştırmaya da sebep olmuştur.

Beyin Nasıl Okuyor?

Bir kitabı ya da bir kâğıdı, defteri elimize aldığımızda, sıradan ve hızlı kas hareketleriyle sayfaları okuyuveriyoruz. Bir sayfa üzerine yazılıp çizilmiş şekillerin bir araya gelmesi ile kavramların oluşması, basit birkaç çizginin manaya dönüşmesi esnasında beyinde neler oluyor?

Kâğıt üzerine düşen üç beş parça şeklin, beyinde gerçekleşen algıdan sonra, insana olağanüstü duygular yaşatması da beynin başka bir işlevi. Beyinde karakterlerin biçimsel olarak tanınması, o karakterlerin birleşip bir kelime oluşturması, bu kelimelere anlam kazandırılması, anlam kazanmış sözcüklerin birleşerek cümlelere dönüşmesi gibi birçok işlem; beynin olağanüstü işlevleri neticesinde gerçekleşmekte. Dahası var. Beynin her iki yarım küresini kullanarak vardığı bu algılama neticesinde, oluşan anlam kümelerinin yine beyin vasıtasıyla insana hissettirdiği duyguları tetikleyip zenginleştirmekte.

İnsan bütüncül bir varlık olmakla beraber, her cihazının mucizevî işlemleri bilime konu olmuştur. Son yıllarda üzerinde konuşulmaya başlanan beynin okuma işlevi,  bir çırpıda, üç beş satır ile anlatabileceğimiz basit bir eylem değildir. Şimdi okuduğumuz satırları okuyup geçerken beyinde neler oluyor diye düşünmüyoruz birçoğumuz.  

Okuma, göz ile başlar. Gözün sahip olduğu hücreler, görme alanına düşen kelimeleri görüp çözebilecek kabiliyettedir. Göz, kas hareketleriyle, yazılı bir kelimeyi netleştirdikten sonra, retinadaki nöronlara ulaştırır. Nöronlarda bütün haliyle değil, sayısız parçalara ayrılmış bilgi olarak algılanır. Daha sonra beynin görme merkezine gider. Bu ana kadar gerçekleşen tüm hareketler beynin görme merkezinde bir araya gelir. Bu bilgileri beynimiz işleme almıştır artık. Bir yandan harfleri sese dönüştürürken, diğer yandan ses kazanmış kelimeler dağarcığımızdaki hazinenin içinden anlamını bulur. Beyin, bu harfler topluluğunu hem sesi hem manası olan kelimeler olarak kaydetmiştir.

Bakınız, Dahaena ve grubu okuma işlevini nasıl açıklıyor: “Beynin sol oksopito-temporal bölgesinde bulunan harf kutusu, harflerin ve kelimelerin görsel şekillerini algılıyor. Harf kutusu bu bilgiyi sol yarıkürede bulunan ve kelime anlamını, ses motiflerini, harflerin seslendirilişini kodlayan çok sayıda değişik bölgeye iletiyor. Dolayısıyla işitme ve konuşma bölgeleri ile doğrudan bağlantılar söz konusu. Kelimelerde yüklü anlamların algılanması ve yorumlanması, beynin hafıza ve duygu gibi işlevlerinden sorumlu bölgelerinin katılımını da gerektiriyor. Bu bölgeler arasındaki karşılıklı bilgi akışıyla sadece insan türüne ait bu olağanüstü beceri gerçekleşiyor.”

Bildiğimiz tüm araştırmalarda okuma işlevinin beyin üzerinde kuvvetli etkisi olduğunu görüyoruz. Okuyan bir beyin ve okumayan bir beyin arasında ciddi farklar olduğu bilimsel olarak defalarca tespit edilmiş.

Beyinde, şehirlerarası yollara benzetilen, beynin değişik bölgeleri arasında bilgi akışı sağlayan “beyaz madde” adı verilen dokular mevcuttur. Pittsburg’daki bir üniversitede Bilişsel beyin görüntüleme merkezinde çocuklar üzerinde yapılan bir araştırmada, beyaz maddenin zayıf olduğu beyinlere okuma programı uygulanmış ve belli zaman sonra beyaz maddenin arttığı ve beyin dokularında değişiklik olduğu görülmüştür.

Okumada ilerleyen çocukların buna paralel olarak beyin dokularında da gelişmeler tespit edilmiştir. 

Demek oluyor ki, okuma eylemi ile kişisel kabiliyetlerin gelişmesi dışında beyin hücrelerinde de gelişmeler ve yapısal değişiklikler söz konusu.

Yazı dolayısıyla okuma, insanlık tarihinin en önemli keşiflerinden biri olduğu muhakkak. Bu sayede dünya üzerinde yaşayan diğer kültürlerin ve geçmiş toplumların serüvenlerini okuyup öğrenebiliyoruz. Entelektüel açıdan gelişim sağlamak mümkün olabiliyor. Son yılların teknolojik gelişimlerini de göz önünde bulundurursak birçok bilgiye çok daha kısa zamanda ve hızlıca ulaşılabiliyor. Belki birileri de “teknolojik okumalar” a dayalı makale yazacaktır bir gün. Bu bahisten hariç…

Okuyan bir beyinde neler olup bittiğini kapsamlı bir şekilde ancak 2000’li yıllarda öğrenebildik. Kısa zamanda ulaşılan bu bilgilerin gelecekte beynin gizemlerinin aydınlatılmasında bir harita niteliği taşıdığı şüphesiz. Bilim, ilim ayrılmaz birer ikili iken, ilme bilimi; bilime ilmi rehber etmeli belki de.  Okuyan, düşünen, çalışan ve üreten bir toplum, gelişmiş uygarlıklar milletler meydana getirecektir. Bir harfin gözden beyine, beyinden tüm bir nesle yayılma serüveni bu olsa gerek.

Edebiyat Daima
ADMINISTRATOR
PROFILE

Posts Carousel

Yorum Yap

Email adresiniz yayınlanmayacaktır.

Latest Posts

Top Authors

Most Commented

Featured Videos

Etiketler

abbas marufi abdullah çakır abdulmelekiyan acabay adıgüzel afili ceket ah kusan zaman ahmedidai ahmet doğru ahmet menteş ahmet sarı ak akdeniz akif akifdut akşam sayıklaması albertcamus Ali Lidar Ali Necip Erdoğan alperbilgili anadan üryan bir yalnızlık anka kuşuna zümrüt Anlamayan BeniAdeme Gazel Anıl Cihan ardında yiten ben değilim Armağan Can arzu Arzu Alkan Ateş Arzu Tanrıverdi arzuözdemir aslan aslanoğlu Aslı Hilal Menteş ata atakaya aydın aydınakdeniz aygüner ayhan ayhan akdeniz ayten güler aytmatov ayça erdura ayçaerdura ayşenur kaya aydoğan ayşe şafak kanca aziz nayır açıkgöz aşk diye diye aşk hak aşk incinirse aşkmektubu aşk örtüyor gövdeni babek zamani bahaeddinözkişi bahar ayaklanmaları baltadergisi balçık baris barış barışerdoğan Barış Erdoğan barışmanço batı rüzgarları bayrıl bazı evlerin kış hali başağın diyalektiği başkalarını da düşün begüm şahbudak bekleyiş beni bir baharın göğsünde uyut ben olsaydım benzeşmek berna bernakarakaya beyazgemi beyzaege beyza yazıcıoğlu bijennecdi bir fincan kahvenin kahvenin çayın bardağın Birgül birgültemur birgülyangınaslanoğlu Birgül Yangın Aslanoğlu bir varlık masalı bir zamanlar bir çift yumru biter buralarda güneşin matemi bitişin mevsimleri Bit Pazarında Tarih Dersine Cevaben boyalı duvar Buket Uçar bulutun gözyaşı burak çelik burhan burhanaslan burhantuncay Burçin Laçin Altay buz çiçekleri büşra büşraünal camus canan çelik celladıma ceviri CeyCeyBey clemence damla nur akkirpi dağlardaki ter dedi-dedim defter deneme deniz Deniz Kara Kavalcı denizkarakavalcı dert dikimevi dervişzaim deryagündoğdu devrim horlu divan Dostoyevski doğa doğanay dulda dursunalisazkaya duvar Duyuru Duyurular Dönüşüm düğme ilikliği eda tosun Edebiyat Daima elem erk elif burcu özkan elifyavaş elimden tutabilse sesin ellerimde on dokuz yara elçin sevgi suçin emel Emel Bulut emel canpolat emelkoşar emel koşar emine gündüz menteş enver ercan enver sadri begit Enver Sadri Begit | İvo Bu Şairlik Telaşı Mı? eraysarıçam eray sarıçam ercan ercankesal ercanköksal ercan sağlam erdevir erdoğan Erguvan erguvan rengi yalanlar ergülen erhan erhankaraoğlan Erhan Çamurcu erkut tokman erkuttokman erman şahin ersin ersinkartal ersin kartal ersin taşdemir ertuğrul çoban erva erva zülal ünsal esingülez eskiliman esrakaraca esra karaca Ethem Baran evde kalmış zencefil eylül eşyalar fahriayhan faikmuharrem farsca fateme mahmudi Fatmasümer ferfiçkin kayboldu feritsürmeli fermuar ferruhzâd feyz kariha fuat fuatoskay fulya eyilik fuzuli füruğ füruğferruhzâd galip Galip ÇAğ galipçağ gamzekoç gece fısıltısı gecenintılsımı gece rahminde cenin gerus gerus abdulmelekiyan gezi yazısı gittin bana giz Gökhan Yılmaz gölgemdeki ağrılar gönül gönülyonar gösteri toplumu gözlerin afrika Gülden Çevik gülle güllüce gülsoy gülözen gülşah gülşahak gülşen gün bozumu Güngör gürhangürses güven güven adıgüzel güvenadıgüzel güven fatsa güvenini kırdım bir kere güzel yazı defteri güğüm Haber Haberler Hakan Sarıpolat Hakan Temiz Hakan Uslu hale alkay halil cengiz halil ibrahim emecen hande handeiçeliadabay hasan ali toptaş hasan temiz hasrettir azerbaycan hasta hatice hatice kübra öktem Hatice Tarkan Doğanay haticetarkandoğanay haticeyıldırım Hatice Yıldırım hayalet orkide haydar haydar ergülen heba herşeyibitirmeyidüşünüyorum hilal fırat hiç ihtimal Hûşeng İbtihac hüseyin hüseyin aygüner hüseyin sönmezler hırsız Iainreid ihtiyar banklar ihtiyardünya ilhan kemal ilyas alevi inceleme insan insannedir? intihar ilanları ismail ismailkılınç iz içeli jose saramago Kafka kalabalıkyalnızlıklar kalender kara kalkan kamyon kara karabürk karakaya karakoyun karanlığa tapanlar karaoğlan kartal karınca incitmez altur balyanın tuhaf intikam planı kavalcı kavşakta çevirme var kaya Kazuo Ishiguro kederbuselik kehribar kelebek ve kukla Kemal Özer Şiir Ödülü kimsesizliğe kiralık ışık hikayesi Kitap Kitaplık kitaplıktan Kitaplık Önü Klaros Yayınları kleopatra knut odegard kol düğmeleri korona koyu sersemlik kozan koşar kravat kronik satırlar kum kumdan keder kusey tangüler köpek kalbi köpeğin olayım hayat kürşat kürşatyozcu Küçürek Öykü kılınç kırmızı şiir kırıkyazıistasyonu kırık yazı istasyonu kısakürek kız kulesi boğaz ve aşk kızıltoprak kızılırmak Lale lale şeyda gülsoy laleşeydagülsoy latice bir mektup yaz bu gece leyla lord alfrad tennyson Louise Glück madak mahmud derviş mahrumiyet makyaj marazlı tren marktwain masal masiva mavi dünyanın insanları mayo mayıs mağara mehmet mehmet açıkgöz mehmetberkyaltırık mehmetyıldız mehmet yıldız mehmet çağan azizoğlu mehtapnas mektup melek melekler intihar etti melektemur merhametsizmerhamet merveyıldız meryem akyıldız metinsavaş meviza mevlüt şener mevsim etkisinden arındırılmış insan manzaraları Mihail Bulgakov muhamedburaktunay muhameterdevir muhammed münzevi muhammet muhammeterdevir Muhammet Erdevir muhsin hafız çakıroğlu murat muratalan murat erdi salık muratgöğekin Murathan Mungan murat serdar çakıroğlu Murat Soyak mustafa ersin taşdemir mustafaeverdi Mustafa Soyuer mustafa torun müjgan münevversaral Naile Dire n apartmanı nar Nasrin Zabeti Miandoab Ncip Fazıl necatibey nehirlerim uzağa nesrin Nesrin Çoruh nesrinçoruh nilgün marmara nisa nisaeser Nisa Eser nisaleyla nota notaya nuritarkan okan alay okanlay olanlar olga tokarczuk orhantepebaş oskay osman osmanyücel ozanöztepe Oğuz Ertürk pekmez PerverNakçi Peyami Safa prelüt qadiri radikal şıkların sayımı rahmikızıltoprak rana Recep Kayalı Reşit reşitgüngörkalkan Romen Edebiyatı röportaj rüzgarın yolculuğu rıdvan yıldız sabah yağmuru sacettin ince saklambaç salıncak sama sama qadiri saniye saniyekısakürek Saniye Kısakürek sarmaşık sağlam seheraçıkgöz seher yerlikaya selcan ece selinöyküata semanur semanurulu semra orhan şirip seni seviyorum Serap Yalçın Pamuk serbülent kaya serdar servan erdinç ses seval seval karakoyun sevda sevdamın şehri sevdasezergülle Sevda Sezer Gülle Sevinç Çokum Seydali Önal seyit mehdi musevi sezer sibel sibelmayo siir sinema Sipariş sokakta sorgu sorgu (I) sorgu (II) Suat Derviş suna suna kızılırmak sungurlar suzan yörük sylvia sönmezler söylemek mümkün söylence söyleşi söyleşi ve soruşturmalar süheyla poyraz sızı Tahsin Yücel Tamer Sağcan taner sezgin Tanpınar tanık tarkan tatlı bir telaş tekerleme temur thomas hardy tilki öpüşmesi topraktan öte tubagevrek tuncer turgay tuğba Tuğba Keskin tuğbaönce tuğçe tuğçekozan türk zerrintürk ulu umut bazen uğrar evimize uykular gazeli uzunca şiir uğur Uğur Karabürk uğurkarabürk vahap eren vakitlerden körpencere veda vuslat w.bahadır w.bahadırbayrıl Where Is/Where Are Denklemi yabancı yakamoz yalnızlar rıhtımı Yalnızız yangın yaren eryıldız yasin yasinkum Yayın İlkelerimiz yaz ve gül yiğit ergün yok yolcu yonar YouTube yozcu yunan suları yunus Yunus Çinçin yunusçinçin Yusuf Araf yusuf aydın yuva yörük yücel yürekincisi yıldırım yıldız zamanla/ma zambak ve köpük zeliha aypek zemir zerrin zeynep zeynepkasap zeyneppınarbaşı zeyneprana zeynep yeşilbaş yardımcı zeynep yolcu zeynepyolcu zifiri karanlık zübeyde zübeydegüllüce zülal Çile Çok Yapraklı İlişkiler Öykü çakıroğlu çağ çeviri çeviri şiir çevrobil çinçin çirkin filler çoklu yüz döngüsü çoruh ölüm sebebi ölüm ve kuşlar önce öykü özdemir özkan özkan kaya özlemek dündendir ünal ünsal ürperti İbrahim Halil Çelik İmtihan İnceleme İsmail Kılınç İthaki ıd est ıp labirenti ıslık kesiği ışık ışıklı pencere ışıksungurlar ışıl ışılmadakkaya Şener Öktem şarkı şehrazat şener beyter şenol alçınkaya şeyda şiir şiire dönüşen anne şiirülke şir şirin söz