Büşra Ünal | Ömer Lütfi Akad Sinemasında Metinlerarasılık

Büşra Ünal | Ömer Lütfi Akad Sinemasında Metinlerarasılık

Büşra Ünal, Ömer Lütfi Akad sinemasındaki metinlerarası ilişkileri incelediği yazısıyla Edebiyat Daima’da

Büşra Ünal | Ömer Lütfi Akad Sinemasında Metinlerarasılık

1916’da İstanbul’da doğan Ömer Lütfi Akad, farklı sebeplerle birkaç yıl gecikmeli olarak eğitimini tamamlar. 22 yaşındayken Galatasaray Lisesinden mezun olur. Oradan Yüksek Ticarete geçerek burayı 1942’de bitirir. Okuldan sonra Osmanlı Bankasında çalışmaya başlar. Burada çalıştığı kırk beş günün ardından Şakir Sırmalı’nın yeni kurduğu yapım şirketinde yapım müdürü olmak üzere buradan istifa eder. Mali işlerle ilgilenir. Daha sonra Lale Filmin muhasebesinde çalışmaya başlar. Lise son sınıfta iken Orhan Hançerlioğlu’nun müdürlüğünü yaptığı Halkevinde tiyatroyla ilgilenir. Bir müddet orada dekor yapar, tiyatrolar sahneye koyar, amatörce birkaç kez sahneye çıkar. Gene o yıllarda Şakir Sırmalı, Orhan Hançerlioğlu, Baha Gelenbevi gibi arkadaşlarıyla “Beş Sanat” dergisini çıkarır. Sinemaya adım atışı Lale Filmde yarım kalan Damga filminin son iki sahnesini çekerek gerçekleşir. Tamamen kendine ait olan Vurun Kahpeye filmi ise 1948 tarihlidir. 1997 yılında Mimar Sinan Üniversitesi Senatosu kararı ile ‘Onursal Profesörlük’ unvanı verilen Akad, yurtiçinde ve dışında kazandığı pek çok ödülün yanısıra 1998 yılında ‘T.C. Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü’ne değer görüldü. Ardında yüzlerce film, belgesel, senaryo, kısa film bırakan, çalışmalarıyla sinema dünyasında bir dönüm noktası olan yönetmen 19 Kasım 2011’de vefat eder.

Türk sinemasının ilk verimleri çoğunlukla uyarlama yoluyla gerçekleşir. Tiyatrodan, romandan, hikâyeden yararlanıldığı gibi halk türkülerinden de yararlanılır. Kimi zaman aynı hikâye; senaryo, tiyatro, roman haline gelebilir. Bahsi geçen bu türler arasında yoğun bir etkileşim mevcuttur. Sinema merkezli gelişen bir diğer metin türü de sinema eleştirileri olur. Nijat Özön, Halit Refiğ gibi eleştirmenler döneme yön verir.

Batı sinemasına karşı Türk sineması oluşturma gayelerinin etkin olduğu ve film çekimlerinin hız kazandığı dönemde sinema senaryoları bulmak bir mesele halini alır. Bu noktada senarist ve edebiyatçıların ortak çabalarıyla edebi eserlerin senaryo olarak uyarlanması faaliyetleri başlar.

Akad uyarlamalarla ilgili şöyle bir yorum getirir: “Sizin edebi eserlerden, bu arada hikâyelerden, oyunlardan ve romanlardan aldığınız şeyler var. Sanatçı için, sinema sanatçısı için bu kaynaklardan yararlanmak her zaman mümkün. Yararlanılmıştır ve yararlanılmaktadır. Yalnız bazı handikaplar var. Mesela tiyatro en büyük handikap. Romandan almak daha iyi. Tiyatrodan almak daha zor. Çünkü aşağı yukarı tiyatronun metni de senaryo metni kadar. Roman kadar geniş değil. Üç günde okuyacağınız roman vardır. Hâlbuki bir piyesi siz iki saatte de, üç saatte de okursunuz. Şimdi senaryo bakımından benzer görünmekle beraber hacmi, aslında yöntemleri çok ayrı bu iki sanatın. Sahneye konuluşları da ayrı, metinleri de hatta… Bir senaryoyla bir tiyatro metni çok ayrı şeyler. Birçok kimse oyundan senaryo çıkarırken, metni olduğu gibi alıyor. (…) bilmediği için ikisi arasındaki farkı…

Bu sözleriyle uyarlama anlayışını belirten Akad oldukça titiz çalışır. Çekim için gelen hemen hemen hiçbir senaryoyu aynıyla uygulamaz. Kendine göre şekillendirir, biçim verir, rengini katar. Roman uyarlamalarında metne, olaya sadık kalmadığını, anlatılmak isteneni sinema diline, en tasarruflu şekilde nasıl aktaracağına yoğunlaştığını söyler.

Örneğin Kızılırmak-Karakoyun filmi, Nâzım Hikmet’in Ercüment Er imzasıyla hazırladığı ve Muhsin Ertuğrul’un Doğan Film adına filme çektiği bir senaryodan esinlenerek gerçekleştirilir. Aynı zamanda bu senaryonun iki kaynağı Kızılırmak’ta sele kapılan bir kadının ağıtı ile Karakoyun’un yine bir türkü olan öyküsüdür. Özetle, türküler hikâyeleşip senaryolaşmış; daha sonra senaryo üzerinden yeni bir kurgu yapılarak başka bir senaryo haline gelmiştir. Akad sinemasında bu gibi metinlerarası etkileşim oldukça fazladır. Dikkat çekici bir başka örnek de Yangın Var filmine aittir. Filmin senaryosu Necip Fazıl’a aittir. Akad bu filmle ilgili; “Onu sinema yapısına sokmak bana düştü. Yani senaryosunu ben yazdım.” -Tulumbacılar. “Yani tulumbacıların davranışlarının mizahını yapmaya çalıştım. Aslında yangın söndürmekle bir ilgisi yoktu bu teşkilatların. Belki ilk zamanlarda biraz faydalı olmuş ama sonradan yangın söndürmede yetersiz kalmışlardı. (…) Bir spor, bir kulüpçülük ve yangını körüklemekten başka bir işe yaramayan bir teşekkül haline gelmiş.”  değerlendirmesinde bulunur. Bu ifadesiyle; filmlerindeki toplumsala yönelik vurguyu da gözler önüne serer.

Akad’ın “Kent Üçlemesi” olarak adlandırılan filmlerinin ilki olan Vesikalı Yârim filmi de bir senaryolaşma öyküsü geçirir. Vesikalı Yarim’in senaryosunu Safa Önal, Sait Faik’in Menekşeli Vadi adlı hikâyesinden yola çıkarak yazar. Senaryoda bilinçli olmasa da La Da me aux Camelias tesiri vardır. Elbette Akad filmi çekerken kendi dokunuşlarını da ekler. Böylece anlaşıldığı üzere senaryolar çoğu zaman birden fazla parçanın birlikteliğiyle meydana gelir.

Kimi zaman filmlerin senaryosu yapımcılarca kaleme alınır. Ekonomik kaygılar sebebiyle böylesi filmlerin bazılarına Akad hiçbir ekleme çıkarma yapmaz. Filmlerin yapımcı filmi olduğunu belirtir. Örneğin Bulgar Sadık filmi için; “Bulgar Sadık’ı yaptık. O da kendi tarzına uygun bir macera filmidir. Onun da senaryosunu Osman yazdı. Tam yapımcı filmidir. Konusunu romandan almadı, hikâyeyi kendi yazdı, senaryosunu da kendi yazdı.” der.

Sinemacılık açısından önemli olan eleştiri türü de Akad için bahse değerdir. Birçok kez farklı şekillerle özellikle Halit Refiğ’in eleştiri metinlerinden faydalandığını belirtir. “Halit’in filmi eleştirmesi, bana yapmam gereken bir takım şeyler hususunda ışık tuttu. Mahalli oluşu insanların… Ondan sonra bir takım şeyleri kısa anlatmış olmam üzerinde durdu, bir eleştiri olarak… Eleştirinin faydalı olduğu yerler vardır. Halit’in rastlantı diyebilirim -yahut rastlantı değildir belki- benim filmlerim için yaptığı bir sürü eleştiri belki benim sağduyuyla, içgüdüyle yaptığım bir şeyi, Halit o yaptığı eleştirilerle aynı meseleleri bilinçli olarak yeniden ele almama sebep olmuştur.” Eleştirmene hakkını teslim etmenin önemini bildiğinden olsa gerek şöyle der Akad; “Gerçek bir eleştirmen, sanatçıyı bir bakıma yaratan adam da olabilir.

Filmleri ve sinema hakkındaki görüşlerinden anlaşıldığı üzere Akad’ın sinema dünyasında sinema, toplum, roman, tiyatro, eleştiri gibi sanat dalları yoğun bir alışveriş halindedir. Akad iddialı bir söylem geliştirerek sinemanın edebiyatın yerini almakta olduğu ve alacağı öngörüsünde bulunur. Gidişata bakılarak söylemin haklılık payı olduğunu kabul etmek mümkünse de sinemanın edebiyatın yerini tamamen alacağını söylemek yanlış olur kanısındayım.

KAYNAKLAR

Ayça, Engin. “Yeşilçam’a Bakış”, Türk Sineması Üzerine Düşünceler. Haz. Süleyman Murat Dinçer. Ankara: Doruk Yayımcılık, 1996.

Battal, Sadık. Asıl Film Şimdi Başlıyor. Ankara: Vadi Yayınları, 2006.

Onaran, Âlim Şerif. Lütfi Ö. AKAD. İstanbul: Agora Kitaplığı, 2013.

Özön, Nijat. Karagözden Sinemaya, 1.Cilt. Ankara: Kitle Yayınları, 1995.

Edebiyat Daima
ADMINISTRATOR
PROFILE

Posts Carousel

Yorum Yap

Email adresiniz yayınlanmayacaktır.

Latest Posts

Top Authors

Most Commented

Featured Videos

Etiketler

abbas marufi abdullah çakır abdulmelekiyan acabay adıgüzel afili ceket ah kusan zaman ahmedidai ahmet doğru ahmet menteş ahmet sarı ak akdeniz akif akifdut akşam sayıklaması albertcamus Ali Lidar Ali Necip Erdoğan alperbilgili anadan üryan bir yalnızlık anka kuşuna zümrüt Anlamayan BeniAdeme Gazel Anıl Cihan ardında yiten ben değilim Armağan Can arzu Arzu Alkan Ateş Arzu Tanrıverdi arzuözdemir aslan aslanoğlu Aslı Hilal Menteş ata atakaya aydın aydınakdeniz aygüner ayhan ayhan akdeniz ayten güler aytmatov ayça erdura ayçaerdura ayşenur kaya aydoğan ayşe şafak kanca aziz nayır açıkgöz aşk diye diye aşk hak aşk incinirse aşkmektubu aşk örtüyor gövdeni babek zamani bahaeddinözkişi bahar ayaklanmaları baltadergisi balçık baris barış barışerdoğan Barış Erdoğan barışmanço batı rüzgarları bayrıl bazı evlerin kış hali başağın diyalektiği başkalarını da düşün begüm şahbudak bekleyiş beni bir baharın göğsünde uyut ben olsaydım benzeşmek berna bernakarakaya beyazgemi beyzaege beyza yazıcıoğlu bijennecdi bir fincan kahvenin kahvenin çayın bardağın Birgül birgültemur birgülyangınaslanoğlu Birgül Yangın Aslanoğlu bir varlık masalı bir zamanlar bir çift yumru biter buralarda güneşin matemi bitişin mevsimleri Bit Pazarında Tarih Dersine Cevaben boyalı duvar Buket Uçar bulutun gözyaşı burak çelik burhan burhanaslan burhantuncay Burçin Laçin Altay buz çiçekleri büşra büşraünal camus canan çelik celladıma ceviri CeyCeyBey clemence damla nur akkirpi dağlardaki ter dedi-dedim defter deneme deniz Deniz Kara Kavalcı denizkarakavalcı dert dikimevi dervişzaim deryagündoğdu devrim horlu divan Dostoyevski doğa doğanay dulda dursunalisazkaya duvar Duyuru Duyurular Dönüşüm düğme ilikliği eda tosun Edebiyat Daima elem erk elif burcu özkan elifyavaş elimden tutabilse sesin ellerimde on dokuz yara elçin sevgi suçin emel Emel Bulut emel canpolat emelkoşar emel koşar emine gündüz menteş enver ercan enver sadri begit Enver Sadri Begit | İvo Bu Şairlik Telaşı Mı? eraysarıçam eray sarıçam ercan ercankesal ercanköksal ercan sağlam erdevir erdoğan Erguvan erguvan rengi yalanlar ergülen erhan erhankaraoğlan Erhan Çamurcu erkut tokman erkuttokman erman şahin ersin ersinkartal ersin kartal ersin taşdemir ertuğrul çoban erva erva zülal ünsal esingülez eskiliman esrakaraca esra karaca Ethem Baran evde kalmış zencefil eylül eşyalar fahriayhan faikmuharrem farsca fateme mahmudi Fatmasümer ferfiçkin kayboldu feritsürmeli fermuar ferruhzâd feyz kariha fuat fuatoskay fulya eyilik fuzuli füruğ füruğferruhzâd galip Galip ÇAğ galipçağ gamzekoç gece fısıltısı gecenintılsımı gece rahminde cenin gerus gerus abdulmelekiyan gezi yazısı gittin bana giz Gökhan Yılmaz gölgemdeki ağrılar gönül gönülyonar gösteri toplumu gözlerin afrika Gülden Çevik gülle güllüce gülsoy gülözen gülşah gülşahak gülşen gün bozumu Güngör gürhangürses güven güven adıgüzel güvenadıgüzel güven fatsa güvenini kırdım bir kere güzel yazı defteri güğüm Haber Haberler Hakan Sarıpolat Hakan Temiz Hakan Uslu hale alkay halil cengiz halil ibrahim emecen hande handeiçeliadabay hasan ali toptaş hasan temiz hasrettir azerbaycan hasta hatice hatice kübra öktem Hatice Tarkan Doğanay haticetarkandoğanay haticeyıldırım Hatice Yıldırım hayalet orkide haydar haydar ergülen heba herşeyibitirmeyidüşünüyorum hilal fırat hiç ihtimal Hûşeng İbtihac hüseyin hüseyin aygüner hüseyin sönmezler hırsız Iainreid ihtiyar banklar ihtiyardünya ilhan kemal ilyas alevi inceleme insan insannedir? intihar ilanları ismail ismailkılınç iz içeli jose saramago Kafka kalabalıkyalnızlıklar kalender kara kalkan kamyon kara karabürk karakaya karakoyun karanlığa tapanlar karaoğlan kartal karınca incitmez altur balyanın tuhaf intikam planı kavalcı kavşakta çevirme var kaya Kazuo Ishiguro kederbuselik kehribar kelebek ve kukla Kemal Özer Şiir Ödülü kimsesizliğe kiralık ışık hikayesi Kitap Kitaplık kitaplıktan Kitaplık Önü Klaros Yayınları kleopatra knut odegard kol düğmeleri korona koyu sersemlik kozan koşar kravat kronik satırlar kum kumdan keder kusey tangüler köpek kalbi köpeğin olayım hayat kürşat kürşatyozcu Küçürek Öykü kılınç kırmızı şiir kırıkyazıistasyonu kırık yazı istasyonu kısakürek kız kulesi boğaz ve aşk kızıltoprak kızılırmak Lale lale şeyda gülsoy laleşeydagülsoy latice bir mektup yaz bu gece leyla lord alfrad tennyson Louise Glück madak mahmud derviş mahrumiyet makyaj marazlı tren marktwain masal masiva mavi dünyanın insanları mayo mayıs mağara mehmet mehmet açıkgöz mehmetberkyaltırık mehmetyıldız mehmet yıldız mehmet çağan azizoğlu mehtapnas mektup melek melekler intihar etti melektemur merhametsizmerhamet merveyıldız meryem akyıldız metinsavaş meviza mevlüt şener mevsim etkisinden arındırılmış insan manzaraları Mihail Bulgakov muhamedburaktunay muhameterdevir muhammed münzevi muhammet muhammeterdevir Muhammet Erdevir muhsin hafız çakıroğlu murat muratalan murat erdi salık muratgöğekin Murathan Mungan murat serdar çakıroğlu Murat Soyak mustafa ersin taşdemir mustafaeverdi Mustafa Soyuer mustafa torun müjgan münevversaral Naile Dire n apartmanı nar Nasrin Zabeti Miandoab Ncip Fazıl necatibey nehirlerim uzağa nesrin Nesrin Çoruh nesrinçoruh nilgün marmara nisa nisaeser Nisa Eser nisaleyla nota notaya nuritarkan okan alay okanlay olanlar olga tokarczuk orhantepebaş oskay osman osmanyücel ozanöztepe Oğuz Ertürk pekmez PerverNakçi Peyami Safa prelüt qadiri radikal şıkların sayımı rahmikızıltoprak rana Recep Kayalı Reşit reşitgüngörkalkan Romen Edebiyatı röportaj rüzgarın yolculuğu rıdvan yıldız sabah yağmuru sacettin ince saklambaç salıncak sama sama qadiri saniye saniyekısakürek Saniye Kısakürek sarmaşık sağlam seheraçıkgöz seher yerlikaya selcan ece selinöyküata semanur semanurulu semra orhan şirip seni seviyorum Serap Yalçın Pamuk serbülent kaya serdar servan erdinç ses seval seval karakoyun sevda sevdamın şehri sevdasezergülle Sevda Sezer Gülle Sevinç Çokum Seydali Önal seyit mehdi musevi sezer sibel sibelmayo siir sinema Sipariş sokakta sorgu sorgu (I) sorgu (II) Suat Derviş suna suna kızılırmak sungurlar suzan yörük sylvia sönmezler söylemek mümkün söylence söyleşi söyleşi ve soruşturmalar süheyla poyraz sızı Tahsin Yücel Tamer Sağcan taner sezgin Tanpınar tanık tarkan tatlı bir telaş tekerleme temur thomas hardy tilki öpüşmesi topraktan öte tubagevrek tuncer turgay tuğba Tuğba Keskin tuğbaönce tuğçe tuğçekozan türk zerrintürk ulu umut bazen uğrar evimize uykular gazeli uzunca şiir uğur Uğur Karabürk uğurkarabürk vahap eren vakitlerden körpencere veda vuslat w.bahadır w.bahadırbayrıl Where Is/Where Are Denklemi yabancı yakamoz yalnızlar rıhtımı Yalnızız yangın yaren eryıldız yasin yasinkum Yayın İlkelerimiz yaz ve gül yiğit ergün yok yolcu yonar YouTube yozcu yunan suları yunus Yunus Çinçin yunusçinçin Yusuf Araf yusuf aydın yuva yörük yücel yürekincisi yıldırım yıldız zamanla/ma zambak ve köpük zeliha aypek zemir zerrin zeynep zeynepkasap zeyneppınarbaşı zeyneprana zeynep yeşilbaş yardımcı zeynep yolcu zeynepyolcu zifiri karanlık zübeyde zübeydegüllüce zülal Çile Çok Yapraklı İlişkiler Öykü çakıroğlu çağ çeviri çeviri şiir çevrobil çinçin çirkin filler çoklu yüz döngüsü çoruh ölüm sebebi ölüm ve kuşlar önce öykü özdemir özkan özkan kaya özlemek dündendir ünal ünsal ürperti İbrahim Halil Çelik İmtihan İnceleme İsmail Kılınç İthaki ıd est ıp labirenti ıslık kesiği ışık ışıklı pencere ışıksungurlar ışıl ışılmadakkaya Şener Öktem şarkı şehrazat şener beyter şenol alçınkaya şeyda şiir şiire dönüşen anne şiirülke şir şirin söz