Büşra Ünal | Modern “Bir Edîbe”- Fatma Aliye Hanım (d. 1862 – ö. 1936)

Büşra Ünal | Modern “Bir Edîbe”- Fatma Aliye Hanım (d. 1862 – ö. 1936)

Büşra Ünal “Modern ‘Bir Edîbe’: Fatma Aliye Hanım” adlı incelemesiyle Edebiyat Daima’da.

Büşra Ünal | Modern “Bir Edîbe”- Fatma Aliye Hanım (d. 1862 – ö. 1936)

Fatma Aliye Hanım’ın yenilikçi ve modern duruşunu tartışacağımız ana metne geçmeden evvel “modern” kavramı üzerinde durmak gerekir. “Modernizm” tüm mekân ve dönemlerde farklı algılanan ve bu algı üzerine medeniyet inşa edilen bir kavram olagelmiştir. Çalışmamızda modernizm “yeni, yeniye ait olan, en son geliştirilen, çağdaş” anlamıyla ele alınacaktır. Fakat her “yeni” modern midir? Burada kilit noktamız gerçekleşen yeniliğin kalıcı tesirler bırakabilmesi ve “ilerleme”nin bir basamağını oluşturabilmesi olmalıdır.

Zamanla birlikte toplumlar,  yaşayış şekilleri,  kurumlar ve kavramlar da değişime uğrar. Modern, bir yanıyla da bu değişikliğe açık olmak, değişiklikle uyum içinde olmak demektir. Değişimler ani kırılmalardan ziyade öncüller, ana taşıyıcılar ve sonlandırıcılardan oluşan bir dizi halinde gerçekleşir. Bu sebeple modernliği son şekli veren bitirici kalıplarından ibaret saymak yanlış olur. Bu dizinin her basamağı modernleşme anlamında atılan bir adımdır. Böyle baktığımızda çoğu zaman 20-21. yüzyıllara ait kabul edilen “modern” kavramı aslında bütün bir insanlık tarihinin gerçeğidir. Her tarihi devir kendi modernine sahiptir.

HAYATI

Fatma Aliye Hanım devlet adamı, hukukçu, tarihçi ve yazar Ahmet Cevdet Paşa ile Adviye Rabia Hanım’ın kızı olarak 1862’de İstanbul’da doğar. Küçük yaşlardan itibaren okumaya başlar. Ağabeyi Ali Sedat Bey için tutulan hocalardan o da ders alır. Küçük yaşlardan itibaren babasının tayini dolayısıyla Halep, Şam, Yanya gibi yerlerde bulunur. Gittiği yerlerde farklı insanlarla tanışır ve bu tanışıklıklar fikir ve yazın dünyasına tesir eder. Ahmet Mithat Efendi’yle tanışması on dört yaşlarında Letaif-i Rivayat ile başlar. On yedi yaşında Kolağası Faik Bey ile evlenir, önceleri kültürel seviyelerindeki farklılık nedeniyle eşi ile anlaşamaz. Eşi, roman okumasına bile izin vermemektedir. Ancak zamanla değişen Faik Bey yaklaşık on yıl geçtikten sonra Fatma Aliye Hanım’ın George Ohnet’in Volonté adlı romanı çevirip yayınlamasına izin verir. Bu romanı çevirir ve 1890’da “Bir Edîbe” şeklinde imzalayarak Meram adı ile yayımlar. Yayımlama aşamasında babasının desteğini de alır. Bu çeviriden sonra kendisinin kim olduğunu bilmeden onu tebrik eden Ahmet Mithat Efendi ile “Mütercime-i Meram” adı ile mektuplaşmaya başlar. 1891’de birlikte Hayal ve Hakikat’i yazarlar. Fatma Aliye bu romanda “Bir Kadın” imzasını kullanır. Bir yıl sonra Muhadarat’ı yayımlar. Yaptığı çalışmalarda kadın olduğunu vurgulayan imzalar kullansa da uzun bir süre halk onun erkek olduğunu düşünmüştür. Kendi ismini kullandıktan sonra ise eşinin, babasının ya da Ahmet Mithat Efendi’nin tashihinden geçen yazılarını yayımladığını düşünürler. Fakat zamanla Aliye Hanım’ın başarısının kendisine, daha doğrusu “bir kadına” ait olduğunu kabul ederler. Ahmet Mithat Efendi pek çok kez bu yazıların değerli bir hanıma ait olduğunu ve tashihe ihtiyaç duymayacak kalitede olduğunu vurgulayan yazılar kaleme almıştır.

TOPLUMSAL KONUMU

Fatma Aliye Hanım içinde yetiştiği zengin kültür ortamında ağabeyi ve babasının desteğiyle oldukça iyi bir eğitim alır. 5 yaşından itibaren okumaya başladığı ve öğrenmeye hevesli bir tabiatı olduğu anlaşılmaktadır. Bu sebeple elindeki bütün imkânları okumak ve bilgi edinmek üzere kullanır. Hayatına çok büyük tesir eden Fransızcayı öğrenmesi de ailesinin kızacağı düşüncesiyle gizlice kitaplardan çalışarak başlamıştır. Fark eden babası Fransızca eğitimi almasını da sağlar. Fransızca hayatında oldukça ehemmiyetlidir çünkü bu sayede yabancı kaynakları takip etme ve Batı’da cereyan eden fikir hareketlerinden haberdar olma şansı bulur. Bununla birlikte Batılı seyyahların yanlış tanıttığı Doğu dünyasının doğru şekilde aktarılmasına da Fransızcası olanak sağlar. Nisvan-ı İslam’da bu doğrultuda yaptığı çalışmaları görmek mümkündür.

GAZETECİLİK HAYATI

Fatma Aliye Hanım devrinde önde gelen hemen hemen tüm gazete ve dergilerde makale yayımlamıştır. Çoğu eseri de ilk olarak gazetelerde tefrika halinde sunulur. Çalışmalarında özellikle kadının eğitimi, kadın hakları, İslam’da kadının yeri, genç kızların doğru eğitilmesi, Batı karşısında tutunulacak tavır, kadın-erkek ilişkisi, evlilik, cariyelik gibi konular üzerinde durur. Tercüman-ı Hakikat, Hanımlara Mahsus Gazete, Malumat, Musavver Fen ve Edebiyat Mecmuası, Servet-i Fünun gibi yayınlar çalışmalarını yayımladığı gazete ve dergiler arasında gösterilebilir.

YARDIM DERNEKLERİNDEKİ ÇALIŞMALARI

Fatma Aliye Hanım fikir hayatının yanı sıra bir de aktivist denebilecek bir yaşam sürer. Kız kardeşiyle birlikte kurdukları “Cemiyet-i İmdadiye” adlı yardım kuruluşunda faal görev alırlar. İçlerinde oldukları zengin kesimden topladıkları yardımları askerlere, şehit ve gazi ailelerine ulaştırırlar. Ayrıca Fatma Aliye Hanım Hilal-i Ahmer cemiyetinin ilk kadın üyesidir. Fatma Aliye Hanım’ın zaman zaman konferanslar verdiği ve nutukları olduğu da bilinmektedir.  Fikren kabul ettiği hayat şeklini yaşamı ve çalışmalarıyla da tasdik eder.

MİSYONU

Toplumda gördüğü çöküşün ancak kadın ve erkeğin birlikte çalışması sonucu tedavi edilebileceğine inanan Aliye Hanım, kadınlara sorumluluklarını ve güçlerini hatırlatma, erkeklere de bu faaliyetin destekçisi olmaları gerektiğini va’z etme görevini üstlenir. Savını İslam’ın ve şer’i kanunların böyle bir tutumu yasaklamadığı tam tersine desteklediği temeline dayandırır.

İNANCA ve GELENEKLERE YÖNELİK TUTUMU

Fatma Aliye Hanım geleneksel İslam anlayışının kimi yönlerini eleştiren tavrıyla akılcı bir İslami bakış açısı geliştirir. İslam’ın kökenlerine ve ilk zamanlarına yönelik yapılacak doğru çalışmaların günümüzde ortaya çıkan sorunları halledeceğine inanmaktadır. Daha çok kültürel İslamcıların benimsediği ilk zamanların inanç şekline dönmeye dayalı fikri Nilüfer Göle “asr-ı saadet miti” olarak adlandırmaktadır. Fatma Aliye, Batılı gezginlerin çokça sorduğu ve akla uygun görmediği değer ve tutumları gerek gelenek içindeki farklılaşmayla gerekse uygulamanın akılcı yönlerini aktararak açıklamaya çalışır.

NEDEN MODERN?

Fatma Aliye Hanım’ı araştırmaya bizdeki ilk müşterek romanın sahibesi oluşu sebebiyle başlamıştık. Batı’da örnekleri görülen bu edebi yaklaşımın bizdeki ilk örneğini Fatma Aliye Hanım, Ahmet Mithat Efendi’yle birlikte yazdığı Hayal ve Hakikat eserinde gösterir. Sonrasında Mahmud Esad Efendi’yle gazete üzerinden gerçekleştirdiği yazışma da bir kitap haline getirilir. Taaddüd-i Zevcat’a Zeyl adıyla yayımlanan bu eserin ikinci müşterek eser olarak gösterilmesi mümkündür. Bu eser, bir “kadın” yazarın erkek bir muharrirle gazete üzerinden tartışma yürütebilmesi konusunda da örnek teşkil eder ve dönemine bir yenilik getirir. Hayal ve Hakikat’te olay örgüsü iki mektup üzerinden aktarılır. Mektup, dönemde gerçekçiliği hissettirmek adına çokça yararlanılan bir yöntem olmuştur. Fatma Aliye Hanım ve Ahmet Mithat Bey de bu yöntemden yararlanarak kendilerine gönderilen mektupları gazetede yayımlıyormuş gibi bir tavır sergileyerek inandırıcılığı sağlarlar. Bu aynı zamanda metne bir üstkurmaca havası katar. Eserde isim sembolizasyonu ve anlatıcısına göre şekillenen hisli/akılcı yaklaşımlar dikkat çeker. Fatma Aliye Hanım’ın kaleme aldığı Vedad bölümünde ruh hali ve mekan tasviri arasında ilişki kurduğu görülür. Mutluluk baharla, hastalık ve hüzün sonbaharla iç içe geçer. Romanın kadın kahramanı Vedad kültürlü, eğitimli bir hanım olmasına rağmen karşılıksız aşk neticesinde hastalanıp ölür. Gelenekte hastalanıp ölme motifi çokça işlenir. Eseri farklı kılan, kadın karakterin “muhakkak unutması gerektiği” fikrine sahip olmasıdır. Fakat bunda başarılı olamaz. Eserde bu vasıtayla eğitimin tek başına bir anlam ifade etmeyeceği, ahlak ve yüksek karakterle, faziletle birleşmeyen eğitimin yine hüsrana sebep olacağı vurgulanmaktadır. Eserin sonunda Ahmet Mithat Efendi’nin eğitimci vasfı yine öne çıkar ve “İsteri” başlıklı bölümde kadınların yakalandıkları bu hastalığın sebepleri ve tedavi yöntemlerini anlatır. Fatma Aliye Hanım’ı bu eserde ve diğer gazete çalışmalarında farklı kılan bir diğer mesele ise “Bir Kadın” müstear ismini kullanmasıdır. Hararetli tartışmalara sebep olan bu ad Aliye Hanım’ın bir kadın olarak toplumda var oluşunun ilk başkaldırısı olarak görülebilir.

Hayal ve Hakikat’te farklı bir kadın imgesi oluşturulmaya çalışılsa da Aliye Hanım’ın sonraki eserlerinde asıl hayal ettiği kadın tipi daha da belirginleşir. Muhadarat’ın kadın kahramanı Fazıla(isim sembolizasyonu), yine geçiş dönemi örneği sayılabilecek bir karakterdir. Olaylar karşısında akılcı tutumlar sergilese de akışı değiştirecek güçlü bir hareket gerçekleştirmez. Yine de sahip olduğu eğitim, faziletli davranışları, İslam’ı ve kadını algılayışıyla yeni bir döneme işaret etmektedir. Fatma Aliye Hanım’ın bu eserde fiziksel özellik ve karakter ilişkisine yönelik tasvirler yaptığı göze çarpar. Aliye Hanım’ın tasvirlerinde psikoloji, tabiat ve fiziksel özellik arasında kurduğu ilişki Servet-i Fünun döneminde yoğunlaşan bu yaklaşımın öncüsü sayılabilir.

Buraya kadar verilen eserlerde kadın karakterler olayların akışına kapılıp gider. Refet’te ise binbir zorlukla karşılaşan genç bir kadının yılmadan okuyup meslek sahibi oluşu ve hayata kimsenin desteği olmaksızın tek başına tutunması anlatılır. Ayrıca Anadolu’ya öğretmen olarak giden kadın tipi Çalıkuşu’ndan önce bu eserde karşımıza çıkar.

Udi adlı eserinde de kadının çalışarak ayakta kalması ve hayata tutunması meselesi işlenir. Bu kadın tipi dönem için devrim niteliğindedir. Dönem fikri yapısı okuyan kadını bile henüz kabullenememişken okuduklarıyla faaliyete geçen, hayata atılan kadın tipi oldukça farklı ve yenilikçidir.

Fatma Aliye Hanım’ın getirdiği yeniliklerin çoğu içerikle alakalıdır. Eserlerinde biçime yönelik ufak değişikliklere rastlanır. Bununla birlikte Levayih-i Hayat’ta hem biçim hem içerik açısından farklılıklar olduğu görülür. Bu eser baştan sona mektuplardan oluşmaktadır. Mektupları ve olayları birbirine bağlayan ya da sunan bir anlatıcı yoktur. Toplam 11 mektup 5 ayrı kadının ağzından yazılır. Farklı hayat şartlarına sahip bu kadınlar üzerinden evlilik ve boşanma, severek evlenme, maddiyat üzerine evlenme gibi konular tartışılır. Bu eserle birlikte Aliye Hanım bir yenilik daha getirir. O da döneme hakim olan “müdahil yazar-anlatıcı”nın ortadan kalkmış olmasıdır. Yazarın doğrudan metinle baş başa kalması modern dönem eserlerinin bir özelliğidir. Oysa modern romanların ortaya çıkmasından çok önce Aliye Hanım bu nitelikte bir eser vermektedir.

Bunlarla birlikte biyografi türünde eser veren ilk kadın yazarımız olma unvanını da taşımaktadır. İslam’ın alim kadınlarını ve Osmanlı’nın kadın şair&yazarlarını tanıtmayı bir görev bilir. Bu tanıtımlarda amaç kadınlara kendilerine örnek olacak şahsiyetleri tanıtmak ve kültürlü, eğitimli, faal Osmanlı kadını oluşturmada bir basamak oluşturmaktır. Hakkında biyografi yazılan ilk kadın muharriremiz de yine Aliye Hanım’dır.

Aliye Hanım’dan önce yazın hayatında bulunan kadın eser sahipleri kadın mevzusunu konu edinse de bu daha çok şikayet havasında gerçekleştirilmiştir. Kadının çilesi, hüznü, aile içindeki sıkıntısı, annelik vasfı (tek tük) şiirlere yansımıştır. Kadını bilimsel düzlemde ve akılcı temellere dayanarak açıklayan ve haklarını savunan ilk kadın Fatma Aliye Hanım olmuştur.

Fatma Aliye Hanım dönem kadınlarından farklı olarak Batı’daki feminist hareketlerden haberdardır. Fakat eserlerinde “radikal feminizm” olarak adlandırılabilecek fikirlere rastlanmaz. Buna karşılık İslam merkezli bir fikir yapısı geliştirir. Batı’daki hareketler bir kadın-erkek çatışması doğurmakta ve bu çatışma evliliği reddeden bireylerin meydana gelmesini sağlamaktadır.  Aliye Hanım ise meseleyi kadın-erkek çatışması olmaktan çıkarıp İslam’ın yanlış anlaşılması temeline dayandırır. Çözüm yolu olarak ise erkekleri reddetmeyen, kadınların haklarını kazanması noktasında erkeklerin de destekleyici olduğu bir sistem sunar.

Bir diğer mesele cariyelik-kölelik konusuna yönelik bakış açısıdır. Dönem yazarları biraz da hürriyet fikrini desteklemek amacıyla cariyelik-kölelik konularını olumsuz niteliklerini öne çıkararak işler. Aliye Hanım bu konuda farklılaşır. Cariyelik ve köleliğin Batı’ya lanse edildiği gibi sömürüye dayalı bir sistem olmadığını eserleri vasıtasıyla anlatır. Kölelerin ve cariyelerin sahip olduğu hakları açıklayarak Batı’daki hizmetçilikle kıyaslar ve hizmetçilikten çok daha avantajlı olduğunu vurgular.

Cariyelik, çokeşlilik ve örtünme konularını Nisvan-ı İslam adlı eserinde tahkiyeli olarak işler. Batılı gezginleri bizatihi ağırlayarak zihinlerindeki yanlış düşünceleri gösterir ve düzeltir. Hristiyanlıkla kıyaslamalar yapar. Bu yöndeki çalışmalarında Fransızcası çok büyük kolaylık sağlamıştır.

Onu farklı kılan bir diğer mesele Osmanlı ev hayatı hakkında hem yabancılar hem Türkler için kaynaklık ediyor oluşudur. Osmanlı’da kapalı bir özellik gösteren ev içi düzen, özellikle harem bölümü en iyi ve doğru olarak bir kadın tarafından aktarılabilecektir. Bu noktada Fatma Aliye Hanım’ın eserleri yol gösterici olur.

Tüm bunlarla birlikte Fatma Aliye Hanım fikirleri ve eserleriyle dünya çapında yankı uyandıran ilk Türk kadınıdır. Kitapları İngilizce, Fransızca ve Arapça’ya çevrilir. Şikago Dergisi’nin müellifler kısmından mükafata mazhar olur. Yurtdışında kimi çalışmalarda eserleri kullanılmış ve konuşma yapmak üzere davet edilmiştir. Ayrıca Abdülhamit tarafından bir şefkat nişanesi almıştır.

YARARLANILAN KAYNAKLAR

Ahmet Mithat. Fatma Aliye Hanım Yahud Bir Muharrire-i Osmaniye’nin Neşeti. İstanbul: Kırk Anbar Matbaası, 1311.

Topuz, Fatma Aliye. Levâyih-i Hayât: (1897-98) Hayattan Sahneler. Haz., Tülay Gençtürk Demircioğlu. İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi, 2002.

Topuz, Fatma Aliye ve Ahmet Mithat. Hayâl ve Hakîkat: (1891-92) Hayal ve Hakikat. Haz., Semih Doğan. İstanbul: Dergâh Yayınları, 2014.

Topuz, Fatma Aliye. Muhâdarât: (1891-92) Muhadarat. Haz., H. Emel Aşa. İstanbul: Enderun Kitabevi, 1996.

Topuz, Fatma Aliye. Ref’et: (1896-97) Refet. Haz., Şahika Karaca. İstanbul: Kesit Yayınları, 2012.

Topuz, Fatma Aliye. Nisvân-ı İslâm: (1891-92) İslam Kadınları. Haz., Ayhan Pekin, Amine Pekin. İstanbul: İnkılab Yayınları, 2009.

Topuz, Fatma Aliye ve Mahmud Esad. Ta’addüd-i Zevcât’a Zeyl: (1898-99) Çokeşlilik=Taaddüd ü Zevcat. Haz., Firdevs Canbaz. Ankara: Hece Yayınları, 2007.

Aşa, H. Emel. “Fatma Aliye Hanım: Hayatı-Eserleri-Fikirleri.” Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi, 1993.

Canbaz, Firdevs. “Fatma Aliye Hanım’ın Romanlarında Kadın Sorunu.” Yüksek Lisans Tezi, Bilkent Üniversitesi, 2005.

Oylubaş, Duygu. “Fatma Aliye Hanım’ın Düşünce Dünyası.” Yüksek Lisans Tezi, Erciyes Üniversitesi, 2014.

Edebiyat Daima
ADMINISTRATOR
PROFILE

Posts Carousel

Yorum Yap

Email adresiniz yayınlanmayacaktır.

Latest Posts

Top Authors

Most Commented

Featured Videos

Etiketler

abbas marufi abdullah çakır abdulmelekiyan acabay adıgüzel afili ceket ah kusan zaman ahmedidai ahmet doğru ahmet menteş ahmet sarı ak akdeniz akif akifdut akşam sayıklaması albertcamus Ali Lidar Ali Necip Erdoğan alperbilgili anadan üryan bir yalnızlık anka kuşuna zümrüt Anlamayan BeniAdeme Gazel Anıl Cihan ardında yiten ben değilim Armağan Can arzu Arzu Alkan Ateş Arzu Tanrıverdi arzuözdemir aslan aslanoğlu Aslı Hilal Menteş ata atakaya aydın aydınakdeniz aygüner ayhan ayhan akdeniz ayten güler aytmatov ayça erdura ayçaerdura ayşenur kaya aydoğan ayşe şafak kanca aziz nayır açıkgöz aşk diye diye aşk hak aşk incinirse aşkmektubu aşk örtüyor gövdeni babek zamani bahaeddinözkişi bahar ayaklanmaları baltadergisi balçık baris barış barışerdoğan Barış Erdoğan barışmanço batı rüzgarları bayrıl bazı evlerin kış hali başağın diyalektiği başkalarını da düşün begüm şahbudak bekleyiş beni bir baharın göğsünde uyut ben olsaydım benzeşmek berna bernakarakaya beyazgemi beyzaege beyza yazıcıoğlu bijennecdi bir fincan kahvenin kahvenin çayın bardağın Birgül birgültemur birgülyangınaslanoğlu Birgül Yangın Aslanoğlu bir varlık masalı bir zamanlar bir çift yumru biter buralarda güneşin matemi bitişin mevsimleri Bit Pazarında Tarih Dersine Cevaben boyalı duvar Buket Uçar bulutun gözyaşı burak çelik burhan burhanaslan burhantuncay Burçin Laçin Altay buz çiçekleri büşra büşraünal camus canan çelik celladıma ceviri CeyCeyBey clemence damla nur akkirpi dağlardaki ter dedi-dedim defter deneme deniz Deniz Kara Kavalcı denizkarakavalcı dert dikimevi dervişzaim deryagündoğdu devrim horlu divan Dostoyevski doğa doğanay dulda dursunalisazkaya duvar Duyuru Duyurular Dönüşüm düğme ilikliği eda tosun Edebiyat Daima elem erk elif burcu özkan elifyavaş elimden tutabilse sesin ellerimde on dokuz yara elçin sevgi suçin emel Emel Bulut emel canpolat emelkoşar emel koşar emine gündüz menteş enver ercan enver sadri begit Enver Sadri Begit | İvo Bu Şairlik Telaşı Mı? eraysarıçam eray sarıçam ercan ercankesal ercanköksal ercan sağlam erdevir erdoğan Erguvan erguvan rengi yalanlar ergülen erhan erhankaraoğlan Erhan Çamurcu erkut tokman erkuttokman erman şahin ersin ersinkartal ersin kartal ersin taşdemir ertuğrul çoban erva erva zülal ünsal esingülez eskiliman esrakaraca esra karaca Ethem Baran evde kalmış zencefil eylül eşyalar fahriayhan faikmuharrem farsca fateme mahmudi Fatmasümer ferfiçkin kayboldu feritsürmeli fermuar ferruhzâd feyz kariha fuat fuatoskay fulya eyilik fuzuli füruğ füruğferruhzâd galip Galip ÇAğ galipçağ gamzekoç gece fısıltısı gecenintılsımı gece rahminde cenin gerus gerus abdulmelekiyan gezi yazısı gittin bana giz Gökhan Yılmaz gölgemdeki ağrılar gönül gönülyonar gösteri toplumu gözlerin afrika Gülden Çevik gülle güllüce gülsoy gülözen gülşah gülşahak gülşen gün bozumu Güngör gürhangürses güven güven adıgüzel güvenadıgüzel güven fatsa güvenini kırdım bir kere güzel yazı defteri güğüm Haber Haberler Hakan Sarıpolat Hakan Temiz Hakan Uslu hale alkay halil cengiz halil ibrahim emecen hande handeiçeliadabay hasan ali toptaş hasan temiz hasrettir azerbaycan hasta hatice hatice kübra öktem Hatice Tarkan Doğanay haticetarkandoğanay haticeyıldırım Hatice Yıldırım hayalet orkide haydar haydar ergülen heba herşeyibitirmeyidüşünüyorum hilal fırat hiç ihtimal Hûşeng İbtihac hüseyin hüseyin aygüner hüseyin sönmezler hırsız Iainreid ihtiyar banklar ihtiyardünya ilhan kemal ilyas alevi inceleme insan insannedir? intihar ilanları ismail ismailkılınç iz içeli jose saramago Kafka kalabalıkyalnızlıklar kalender kara kalkan kamyon kara karabürk karakaya karakoyun karanlığa tapanlar karaoğlan kartal karınca incitmez altur balyanın tuhaf intikam planı kavalcı kavşakta çevirme var kaya Kazuo Ishiguro kederbuselik kehribar kelebek ve kukla Kemal Özer Şiir Ödülü kimsesizliğe kiralık ışık hikayesi Kitap Kitaplık kitaplıktan Kitaplık Önü Klaros Yayınları kleopatra knut odegard kol düğmeleri korona koyu sersemlik kozan koşar kravat kronik satırlar kum kumdan keder kusey tangüler köpek kalbi köpeğin olayım hayat kürşat kürşatyozcu Küçürek Öykü kılınç kırmızı şiir kırıkyazıistasyonu kırık yazı istasyonu kısakürek kız kulesi boğaz ve aşk kızıltoprak kızılırmak Lale lale şeyda gülsoy laleşeydagülsoy latice bir mektup yaz bu gece leyla lord alfrad tennyson Louise Glück madak mahmud derviş mahrumiyet makyaj marazlı tren marktwain masal masiva mavi dünyanın insanları mayo mayıs mağara mehmet mehmet açıkgöz mehmetberkyaltırık mehmetyıldız mehmet yıldız mehmet çağan azizoğlu mehtapnas mektup melek melekler intihar etti melektemur merhametsizmerhamet merveyıldız meryem akyıldız metinsavaş meviza mevlüt şener mevsim etkisinden arındırılmış insan manzaraları Mihail Bulgakov muhamedburaktunay muhameterdevir muhammed münzevi muhammet muhammeterdevir Muhammet Erdevir muhsin hafız çakıroğlu murat muratalan murat erdi salık muratgöğekin Murathan Mungan murat serdar çakıroğlu Murat Soyak mustafa ersin taşdemir mustafaeverdi Mustafa Soyuer mustafa torun müjgan münevversaral Naile Dire n apartmanı nar Nasrin Zabeti Miandoab Ncip Fazıl necatibey nehirlerim uzağa nesrin Nesrin Çoruh nesrinçoruh nilgün marmara nisa nisaeser Nisa Eser nisaleyla nota notaya nuritarkan okan alay okanlay olanlar olga tokarczuk orhantepebaş oskay osman osmanyücel ozanöztepe Oğuz Ertürk pekmez PerverNakçi Peyami Safa prelüt qadiri radikal şıkların sayımı rahmikızıltoprak rana Recep Kayalı Reşit reşitgüngörkalkan Romen Edebiyatı röportaj rüzgarın yolculuğu rıdvan yıldız sabah yağmuru sacettin ince saklambaç salıncak sama sama qadiri saniye saniyekısakürek Saniye Kısakürek sarmaşık sağlam seheraçıkgöz seher yerlikaya selcan ece selinöyküata semanur semanurulu semra orhan şirip seni seviyorum Serap Yalçın Pamuk serbülent kaya serdar servan erdinç ses seval seval karakoyun sevda sevdamın şehri sevdasezergülle Sevda Sezer Gülle Sevinç Çokum Seydali Önal seyit mehdi musevi sezer sibel sibelmayo siir sinema Sipariş sokakta sorgu sorgu (I) sorgu (II) Suat Derviş suna suna kızılırmak sungurlar suzan yörük sylvia sönmezler söylemek mümkün söylence söyleşi söyleşi ve soruşturmalar süheyla poyraz sızı Tahsin Yücel Tamer Sağcan taner sezgin Tanpınar tanık tarkan tatlı bir telaş tekerleme temur thomas hardy tilki öpüşmesi topraktan öte tubagevrek tuncer turgay tuğba Tuğba Keskin tuğbaönce tuğçe tuğçekozan türk zerrintürk ulu umut bazen uğrar evimize uykular gazeli uzunca şiir uğur Uğur Karabürk uğurkarabürk vahap eren vakitlerden körpencere veda vuslat w.bahadır w.bahadırbayrıl Where Is/Where Are Denklemi yabancı yakamoz yalnızlar rıhtımı Yalnızız yangın yaren eryıldız yasin yasinkum Yayın İlkelerimiz yaz ve gül yiğit ergün yok yolcu yonar YouTube yozcu yunan suları yunus Yunus Çinçin yunusçinçin Yusuf Araf yusuf aydın yuva yörük yücel yürekincisi yıldırım yıldız zamanla/ma zambak ve köpük zeliha aypek zemir zerrin zeynep zeynepkasap zeyneppınarbaşı zeyneprana zeynep yeşilbaş yardımcı zeynep yolcu zeynepyolcu zifiri karanlık zübeyde zübeydegüllüce zülal Çile Çok Yapraklı İlişkiler Öykü çakıroğlu çağ çeviri çeviri şiir çevrobil çinçin çirkin filler çoklu yüz döngüsü çoruh ölüm sebebi ölüm ve kuşlar önce öykü özdemir özkan özkan kaya özlemek dündendir ünal ünsal ürperti İbrahim Halil Çelik İmtihan İnceleme İsmail Kılınç İthaki ıd est ıp labirenti ıslık kesiği ışık ışıklı pencere ışıksungurlar ışıl ışılmadakkaya Şener Öktem şarkı şehrazat şener beyter şenol alçınkaya şeyda şiir şiire dönüşen anne şiirülke şir şirin söz