AYDIN MESELESİ

Cemil Meriç’e göre aydın hiçbir zümrenin adamı değildir ama kendi değerlerine, toplumuna ve kültürüne duyarsız değildir.

“AYDIN” MESELESİ

İsmail Kılınç

Leylâ ile Mecnûn’un efsânevi aşkını bilirsiniz. Seven ile sevilen söz konusu olduğu zaman ilk akla gelen hikâyelerdendir. Türk edebiyatında da bu efsânevî hikâye defalarca işlenmiş, özellikle tasavvufî bir boyuta büründürülmüştür. Bu hikâyedeki Leylâ sonsuz kudretin sahibi olan Allah’a, Mecnûn ise O’na ulaşmak için çöllere düşen mücadeleci bir “kul” a benzetilmiştir. Ben de ilim ile âlimin ilişkisini hep bu aşk hikâyesine benzetirim. İlim, o yolda mücadele eden, gerekirse tüm sosyal hayatından vazgeçen bir şahsiyetin sahip olabileceği bir niteliktedir. İlim sahibi olmak için araştırmacı bir ruha sahip olmak ve en önemlisi de sabretmeyi bilmek şarttır. Buradan hareketle âlim, ilim için çöllere düşen bir Mecnûn’dan farksızdır.

İlim sahibi kişiler, toplumda sözü geçen ve saygı gören kişilerdir. Birçok konuda onların görüşlerine başvurulur. Onlar bir anlamda topluma ışık tutan önderlik misyonu da yüklenmişlerdir. Ancak burada “Türkçenin Cebrail”i dediğimiz Yunus Emre’nin dillerde ve gönüllerde dolaşan şu dörtlüğüyle âlim meselesine değinmek yerinde olacaktır:

“İlim ilim bilmektir 
İlim kendin bilmektir 
Sen kendin bilmezsin 
Ya nice okumaktır”

İnsanın özü sevgidir. Yaptığı her işte muhtaç olduğu o mukaddes değer de yine sevgidir. İnsan, özüne yönelip kendini tanıdığında hiç kuşkusuz Yaradan’ın yolunu da tutmuş olacaktır. Kendini bilmek ise maddi ve manevî üstünlüğünün ve ayrıcalığının farkına varmakla ilgilidir. Yani “eşref-i mahlûkat(yaradılmışların en şereflisi)” olduğunun idrakına eren kişi, temel değerlerinin koruyucusu ve kollayıcısıdır. Ben okudum âlim oldum demekle âlim olunmaz. Bu kişiler sadece satırdan konuşan ama sadrı(gönlü) unutan kişilerdir.

“Âlim”in hem satır hem de sadırdan konuşanına Osmanlı dönemi ve yakın tarihimize kadar “münevver” ismi veriliyordu. Günümüzde ise bu isim, “aydın” olarak kullanılmaya başlandı. Burada aydın, yazan, çizen, az-öz bir şeyler karalayabilen veya konuşabilen diye anlam genişlemesine uğradı dersek yanlış olmaz. Münevver biraz daha ayrıcalıklı birikimlere sahip kişileri anlatırken şimdi “aydın” sözcüğü biraz da öznelleşti diyebiliriz. “Kime göre ve neye göre aydın?” tarzı soruları yaygınlaştı kuşkusuz. Âlim’in hem bilgi hem de gönül tecrübeleri, onu topluma ışık tutan bir “münevver” yapıyordu. Şimdi “aydın” sözcüğünü tanımlamak pek mümkün değil. Ancak Cemil Meriç neler demiş, bakmakta fayda görüyorum:

Cemil Meriç’e göre aydın hiçbir zümrenin adamı değildir ama kendi değerlerine, toplumuna ve kültürüne duyarsız değildir. Aydın “ hiçbir merkezden talimat almaz. Bir partiye bağlı olmayabilir. Ama tarihe angajedir(bağlanmıştır): içinde yaşadığı topluma angajedir(bağlanmıştır)… Bir devrin şuuru olmak zorundadır o. Başka vazifesi bütün hakikati yoklamak, bütün yalanların maskesini yırtmak, kalabalığa doğruyu göstermek” (Mağaradakiler/Syf. 295).

Ali Şeriati de “Aydın” adlı kitabında benim gibi kavram kargaşasında düşmüş olmalı ki şunları belirtiyor: “Aslında Osmanlı’da düşünen ve toplumun önünde tabir-i caizse yol gösteren insanlara verilen isim münevverdir ki uyanık, intibaha gelmiş, akıllı alim ve imani-islami terbiye görmüş anlamlarına gelir. Aydın tanımına baktığımızda ise pozitif düşünce sahibi, kilisenin etkisinden kurtulmuş ve bu nedenle aydınlanmış olan bir profil karşımıza çıkar. Belki de bu nedenledir ki bu topraklar aydın terimini hiçbir zaman özselleştirmedi.”

İşte bu tanım ve düşüncelere bakarak aydın veya münevverin “özüne bağlılık”tan asla taviz vermeyeceği açık ve nettir. Kavramları ve değerleri karıştırmayan adam aydındır. Kendi kültüründe yoğrulup aynı kültüre sahip çıkan ama farklı kültürlerden bîhaber olmayan adam aydındır. Aydın Allah korkusu olan kişidir ve söyledikleri veya altına imza attıklarıyla kuldan utanmayacak kişi olmalıdır. Aydın, at izi ile it izini birbirinden ayırabilen bir anlayışa sahip olmalıdır. Aydın, özgürlüğün tanımını ve sınırını koyarken milli değerlerini aklından çıkarmamalıdır. Aydın illiyet(nedensellik) ile ihanet arasındaki ince çizgiyi sezebilmeli ve ona göre hareket edebilmelidir. Şayet aydın, kendi toprağında kendi milletine ihanet ederse gelecek tepkilere de hazırlıklı olmalıdır.

21. asır, her şeyin sorgulanmasının ötesinde bir de bahsettiğimiz bir “aydın” sorunuyla karşımızda duruyor. Bu çağ bilgiye ulaşmakta insanoğlunun en hızlı olduğu çağ; ancak aynı insanoğlu aynı hızla bilgi kirliliğine de maruz kalabiliyor. Özellikle “sanal sosyallik” hastalığıyla birlikte her söylenen doğru, her söyleyen “aydın” gibi görülebiliyor. Bu da insanların birbirleriyle tartışırken –maalesef- “falanca sitede izledim, videosunu göstereyim” gibi yeni âdetler edinmiş durumdalar. Yani bir gerçeğin peşinde koşan bir kişi, o gerçeği başka birinin sanal ortama attığı video-görsel ile kanıtlamış sayıyor kendini. Hele de bu mesele fikrî bir mesele ise, “Söz ayağa düştü.” özdeyişini bizim “Fikir ayağa düştü.” şekline uyarlamamıza sebep oluyor.

Hangi fikir olursa olsun, bu coğrafyanın insanına “milli ve vicdâni” bir bakış açısıyla bakmak yaraşır. Öbür türlüsü kıraathane sohbetinden öteye gitmez. Biz bir aydından bahsedecek, onun gerekli ve geçerli olduğunu iddia edeceksek önceliğimiz o insanın ürettiklerini okumak olacaktır. Sanal veya gerçek basın, çizgi filmlerle kandırılan çocuklar gibi kullanıyor bizleri. Prime bakıyor, reytinge bakıyor, emperyalizme ne kadar hizmet etmiş, ona bakıyor. Bizleri mankurtlaştırıyor. Bu sebeplerden bir bilgiye ulaşmaktaki esas yol, birincil kaynaklardan okumak ve öğrenmektir. Söz gelimi ortalıkta o kadar çok Mustafa Kemal düşmanı var ki, bazen ağzınız açık kalıyor. Bu düşmanlığın arkasında hiç şüphe yok ki daha çok kazanma, daha çok prim yapma ve bir misyon tamamlama yatıyor. Bu aydın görünümlü hainlerin arkasından giden güruh, genelde öğrendiği uydurma bilgilere sorgusuz teslimiyet gösteriyor. İster istemez şunu soruyorsunuz, “Sen hiç Nutuk okudun mu?” aldığınız cevaplar da hep aynı oluyor: “Hayır.”.

Hasılı işin erbabı onca tarihçi, fikri namus olarak bilen onca mütefekkir dururken çizgi filmden fırlamış, uydurmacı ve çakma aydınlardan uzak durun! Bünyenize zarar verebiliriler.

 

İlk yorumu sen yap!

Yorum Yap

Mail adresiniz görüntelenmeyecek


*

*